S3, E7: Eserese gaa n'ọdịdị ala-atụmatụ n'ọdịdị ala iji megharịa ọdịnihu anyị, Alexandra Steed n'akwụkwọ na-agbaji ala ya, akụkụ 2

[00:00:37] Jackie De Burca: Ụtụtụ ọma, ma ọ bụ ụtụtụ ọma, dabere n'ebe ị nọ. Anọ m na ọmarịcha Alexandra Stead, onye na-esonyere anyị taa, n'ezie site na Vancouver in Canada. Na nke a bụ nke abụọ na a Obere usoro pọdkastị n'ihi na o dere akwụkwọ a dị ịtụnanya nke kwesịrị ka e leba ya anya n'ụzọ zuru oke. Alexandra, naanị mmeghe ngwa ngwa n'ihi na anyị ga-agba onye ọ bụla ume ịlaghachi azụ nụ ihe omume mbụ ma ọ bụrụ na ha emebeghị ya.

[00:01:08] Alexandra Steed Ndewo, Jackie. Ọfọn, daalụ nke ukwuu maka inwe m na pọdkastị gị ọzọ. Obi dị m ụtọ na m bịara ebe a na ịgwa gị okwu ọzọ.

Yabụ, dịka i kwuru, aha m bụ Alexandra Stead. Abụ m onye na-ese ụkpụrụ ala. Anọ m na-arụ ọrụ n’ubi a ihe dị ka afọ iri abụọ na ise, enwekwara m ụlọ ọrụ na Lọndọn aha ya bụ Alexandra Stead, Urban. Na agbanyeghị, edeela m akwụkwọ n'oge na-adịbeghị anya nke akpọrọ Portrait to Landscape, atụmatụ odida obodo iji megharịa ọdịnihu anyị. Ya mere, ọ ga-adị mma ịgwa gị okwu gbasara nke ahụ taa.

[00:01:41] Jackie De Burca: Na-egbuke egbuke. Ya mere, ọzọ, a ga m agba ndị ọ bụla na-ege ntị anụghị ihe omume mbụ, biko laghachi azụ, n'ihi na ozi ntọala niile dị na ọtụtụ pearl amamihe. Yabụ ka anyị banye n'akụkụ nke ọzọ nke akwụkwọ ahụ, ma ị nwere nkwubi okwu a na-emetụ n'ahụ sitere na Rachel Carson ebe ahụ, Alexandra, ka anyị nyochaa nke ahụ.

[00:02:01] Alexandra Steed Right. Ọfọn, enwere m ike ịmalite site n'ịgụpụta ihe ndị ahụ?

[00:02:05] Jackie De Burca: Biko mee. Ee. Nke ahụ ga-ama mma.

[00:02:07] Alexandra Steed Ọ na-ekwu, anyị na-eguzo ugbu a ebe ụzọ abụọ na-ekewa. Mana n'adịghị ka okporo ụzọ dị na uri Robert Frost maara nke ọma, ha adịghịkwa mma. Ụzọ ahụ anyị nọworo na-aga ogologo oge dị mfe n'ụzọ aghụghọ, ụzọ awara awara awara awara awara awara nke ọma bụ́ nke anyị ji oké ọsọ na-aga n'ihu. Ma na njedebe ya bụ ọdachi.

Nkịta nke ọzọ nke ụzọ ahụ, nke na-esichaghị ike na-eme njem, na-enye ohere ikpeazụ anyị, naanị ohere anyị iji ruo ebe na-emesi obi ike na nchekwa nke ụwa. Nhọrọ, ka emechara, bụ nke anyị ime. Rachel Carson.

[00:02:45] Jackie De Burca: Ọ dị mma, nke ahụ bụ. Ee, ọ bụ okwu dị oke mkpa. Maka ndị ahụ na-amaghị onye Rachel Carson bụ, ọ ga-amasị gị ịgwa ha onye ọ bụ, nke mbụ, n'ihi na o doro anya na ọ dị oke mkpa na ngalaba a.

[00:03:01] Alexandra Steed Ee. Ọfọn, Rachel Carson bụ nwanyị dị ịtụnanya, n'ezie. Ya, echere m na ọtụtụ mmadụ ga-ama ya site n'akwụkwọ ya bụ Silent Spring. Nhota a bụ n'ezie site na akwụkwọ Silent Spring nke o dere azụ. Echere m na ọ bụ n'ihe dị ka 1960, banyere oge ahụ. Na agbanyeghị, ya, ọ bụ ọkà mmụta ihe ọmụmụ. Ọ nọ na-arụ ọrụ n'ubi, ọ hụkwara ọtụtụ data nke gosiri nnọọ otú DDT si dị ize ndụ. Ma n'oge ahụ, a na-eji ya eme ihe n'ụzọ dị ukwuu, n'ụzọ dị ukwuu n'ụdị ala dị iche iche iji merie pests. Na ihe ha na-achọta ma na-ahụ ma na-ekiri ka oge na-aga bụ na ọ bụghị nanị na DDT na-awakpo ụmụ ahụhụ, kama ọ na-awakpo ụdị ọ bụla. anụ ọhịa na igbu, ị mara, ụdị nnụnụ niile. Ya mere, na agbanyeghị, nke a bụ ebe echiche a nke mmiri dị jụụ bịara, na echiche na otu ụbọchị anyị nwere ike ghara inwe birdsong na otú jọgburu onwe ya ga-abụ? Yabụ na agbanyeghị, ọ na-eme ka ndị mmadụ mara. O chere na m kwesịrị ime ka ọha na eze mara ihe na-eme na ihe mmetụta ọjọọ ndị a nwere ike ịbụ. Ma ihe mere mgbe o mere, ọ tụrụ nnọọ n'anya. Ya mere.

Ị mara, n'ezie, ndị niile nọ na ụlọ ọrụ ahụ malitere ịwakpo ya na àgwà ya, na-akpọ ya onye Luddite, na-akpọ ya nwanyị na-anụ ọkụ n'obi, ị maara, na-emebi emebi, na-emebi ya n'ụzọ ọ bụla ha nwere ike.

Ma n'otu oge ahụ, otu ụdị mmegharị gburugburu ebe obibi bilitere nke dị gburugburu echiche a nke anyị kwesịrị iji chebe ọdịdị. Anyị kwesịrị ịdị na-eleba anya ka anyị si eme n'ime ala. Anyị kwesịrị ịdị na-eleba anya na pesticides ndị a, fatịlaịza ndị a, mmetọ ndị ọzọ na-abanye n'ime gburugburu ebe obibi. Yabụ, na agbanyeghị, akwụkwọ ya Silent Spring kpalitere n'ezie na mmegharị a niile. Echere m na okwu a m gụrụ na-emetụ n'ahụ karịsịa n'ihi na ọ dị mkpa taa. Ọ dị mkpa taa karịa ka ọ dị ọbụna mgbe o dere ihe a, na anyị nọ ugbu a na ndụdụ n'okporo ụzọ. Anyị makwaara ihe ndị a niile. Anyị maara ihe niile gbasara gburugburu ebe obibi nke e kere site na omume anyị na ọrụ mmadụ na mbara ala. Anyị nwere data niile. Anyị nwere ike ịhụ ebe ọ na-eduga anyị. Ya mere, nhọrọ bụ nke anyị ime. Ànyị na-aga n’ụzọ ahụ nnọọ, na-aga n’ihu n’ịzụ ahịa dị ka ọ na-adịbu, ka ànyị na-ahọrọ ụzọ ọzọ ga-esi na-emekọ ihe na ihe ndị e kere eke na nke bụ́ iweghachi ụwa na iweghachi mmekọrịta anyị na ụwa? Ya mere echere m na nke ahụ bụ eleghị anya ụzọ dị mma isi malite ihe omume a. Ya mere, daalụ maka ịrịọ m ka m gụọ okwu ahụ.

[00:06:02] Jackie De Burca: Na-egbuke egbuke. Ee. Ma, m pụtara, anyị na-adabere na kpọmkwem afọ o dere akwụkwọ ahụ, ị ​​maara, na anyị na-na na, anyị ga-asị 50, 60 afọ si ebe ahụ, na anyị na-na a nnukwu ndụdụ n'okporo ụzọ. Obi abụọ adịghị ya na ya. Kwa ụbọchị, ụbọchị ọ bụla enwere akụkọ jọgburu onwe ya na-apụta n'akwụkwọ akụkọ n'oge a na-edekọ, nke ahụ bụ Mee 2024. Ugbu a, ịlaghachi n'akwụkwọ nke gị, kedu ka ị ga-esi ghọta ihe ị na-akpọ odida obodo ugbu a?

[00:06:30] Alexandra Steed Ọfọn, ọdịdị ala dị ugbu a, echere m.

M na-ahụ na odida obodo na-akpali nnọọ mmasị n'ihi na m na-ahụ ya dị ka ebe nke ebe ọdịdị na omenala na-agbakọta ọnụ. Yabụ na ihe niile anyị kwenyere gbasara mmekọrịta anyị na okike na-apụta ìhè na mpaghara ala. Ya mere, odida obodo bụ ngosipụta anụ ahụ nke ihe niile anyị kwenyere banyere onwe anyị yana otu anyị si emekọrịta ihe na okike. Anyị kwenyere banyere mmekọrịta ahụ na okike. N'ihi ya, ọ bụ nke a nkịtị okwu, nke bụ nnọọ ịrịba na-eche na e nwere anyị nwere ya n'ihu anyị anya. Anyị nwere ike ile anya na anyị nwere ike ịhụ kpọmkwem ụdị otú ụmụ mmadụ si metụta ndị ọzọ nke ọdịdị site na odida obodo.

Ma, ị maara, ihe anyị na-ahụ bụ okwu ndị a na-arị elu. Ya mere okpomọkụ gburugburu ụwa na mgbanwe ihu igwe na ndakpọ gburugburu ebe obibi na mmụba nke ọnụ ọgụgụ mmadụ, mgbasawanye na ogo dị otú ahụ, ị ​​maara, na 1850, anyị nọ na 1.5 ijeri. Na 1950, anyị nọ na ijeri 2.5. Ugbu a anyị nọ na ijeri mmadụ asatọ. Ma ọ bụghị naanị. Ọ bụghị naanị mmetụta nke ọnụ ọgụgụ ndị mmadụ, kama.

Mana gbasara otu anyị siri gbasaa nrigbu anyị n'ọdịdị ala. Yabụ na anyị nwere nnukwu akara ukwu, n'agbanyeghị na anyị bụ ijeri mmadụ asatọ. Ma eleghị anya, ị maara, ụwa nwere ike ijide mmadụ ijeri 8, doro anya. Mana ọ bụ otu a ka anyị ga-esi na-eri ma na-ewepụta ya na mbara ala zuru ụwa ọnụ.

Na anyị na-adọta ọtụtụ ohere. Onye ọ bụla n'ime anyị nwere nnukwu akara ukwu ugbu a na nrigbu a na-eme n'ụwa dị oke egwu. Yabụ, na agbanyeghị, anyị nọ n'otu ebe ugbu a, anyị na-ahụ nnukwu ihe omume ihu igwe. Echere m na ọ bụ ihe dị ka n'ime iri afọ ise gara aga, ọnụ ọgụgụ nke ọdachi metụtara ihu igwe amụbawo okpukpu ise.

Nke a bụ maka mgbanwe ihu igwe na okpomoku zuru ụwa ọnụ. Ya mere, anyị na-ahụ ihe omume dị otú a n'ụwa niile. Anọ m na Canada ugbu a, ebe a na 2021, amaghị m ma ị chetara, enwere mmemme a na-akpọ okpomọkụ dome. Na.

Ee. Ya mere, ebe a na Vancouver, ọ na-abụkarị mpaghara na-ekpo ọkụ, dị nro, dị nnọọ mma, ma n'oge okpomọkụ a, enwere okpomọkụ nke 49.6 degrees celsius. Ma ọ dị ọkụ nke ukwuu nke na e nwere obodo dị awa ole na ole site n'ebe m nọ ebe a, ebe ọkụ na-ere ere repịara ya. Eriri obodo ahụ dum, o butere ọnwụ mmadụ 600, anụ ugbo 650,000 na otu ijeri anụmanụ dị n'ụsọ oké osimiri, agụnyeghị mmebi niile nke ndụ ihe ọkụkụ na gburugburu ebe obibi. akụrụngwa na ihe onwunwe. Mmebi ahụ dị ịtụnanya. Ma nke ahụ bụ nanị otu ihe atụ nke ọtụtụ, ọtụtụ ndị gburugburu ụwa.

Ee, anyị na-ahụ ihe akaebe ya. Echere m na mgbanwe ihu igwe na-emetụta anyị niile ugbu a. Echeghị m na onye ọ bụla n'ime anyị agbanarịla mmetụta ndị ahụ, anyị na-ahụkwa ihe ndị a karịa. Yabụ, ee, ọ bụ nnukwu nchegbu.

[00:10:00] Jackie De Burca: Ọ bụ nnukwu nchegbu. M na-agụ taa n'ihi na, n'ezie, anyị na-na dị iche iche oge zones na Guardian akwụkwọ akụkọ na okpomọkụ. Ma ọzọ, ọ bụ Mee, Mee 30, 2024, na Delhi, gbagoro ogo 50 na Mayenne Celsius. Dị ka, ọ bụ ihe a na-apụghị ikweta ekweta. N'ụzọ doro anya, n'ụzọ doro anya na, n'akwụkwọ gị, ị maara, e nwere a. Enwere ụzọ, enwere ụzọ ezi uche dị na ya ka ị si edozi nsogbu ahụ. Kedu ala ala ị debere nke ị chere na ọ nwere ike ịnagide mgbanwe ihu igwe?

[00:10:36] Alexandra Steed Right. Ọfọn, ọ dịghị. Agaghị m asị na e nwere otu ụdị ọdịdị ala.

M ga-ekwu na anyị kwesịrị iweghachi odida obodo nke ụdị niile n'ofe ụwa dum.

Yabụ, ị mara, dịka ọmụmaatụ, oke ọhịa, ọhịa, ala ahịhịa. Echere m na ọtụtụ ndị mmadụ maara ugbu a maka uru dị egwu na uru ha dị egwu. Enwere okwu nke a na-ejikarị na ụlọ ọrụ m yana ụdị n'ime ụlọ ọrụ mmepe nke ọrụ ilekota. M na-eche na nke ahụ bụ nnọọ ụdị nke ndị ọkà mmụta sayensị ụzọ, ma ọ bụ ma eleghị anya, a ọzọ aku na uba ụzọ tụlee ndị a ịrịba onyinye na ọdịdị na-enye anyị.

Mana ọ dị mma ịkọwapụta ha. Obi dị m ụtọ na a na-amata onyinye ndị a magburu onwe ya nke okike na-enye anyị n'efu. Na, ee, a na-akpọ ha ihe ndi ozo ọrụ, mana otu n'ime isi ọrụ ha na-enye bụ iweta carbon. N'ihi ya, nke a dị ezigbo mkpa ka anyị na-eche echiche banyere otú oké ọhịa, ọhịa, ahịhịa ahịhịa nwere n'ezie ike nke sequestion carbon na ichekwa ya, na-echekwa carbon dioxide na osisi nwere ike banye ya site photosynthesis. Yabụ, ị mara, nke a bụ ọmarịcha ọrụ okike na-enye. Ma echere m na ihe ọtụtụ ndị mmadụ na-aghọtaghị bụ na n'ezie, ọ bụghị naanị osisi, ọ bụkwa ala anyị. Ọ bụ oke osimiri nke ụwa na-enwe ike ịwepụta nnukwu carbon dioxide. N'ezie, oke osimiri dị ịtụnanya nke ukwuu n'inweta oke okpomọkụ site na ikuku n'ime iri afọ ole na ole gara aga nke na anyị ahụbeghị n'ezie ikpo ọkụ nke mbara ala n'ihi na ọ dị irè n'iweta oke okpomọkụ ahụ. N'otu aka ahụ, ala, ihe dị ka otu ụzọ n'ụzọ anọ nke ihe niile akuku carbon kwa afọ, a na-ejide ala. Ya mere, nke a ọzọ pụta ìhè na mkpa ọ bụghị naanị nke osisi, mana nke ụdị ọdịdị ala na ahụ ike nke gburugburu gburugburu ebe obibi. Yabụ, ị mara, ileba anya n'ụdị ala niile na ilele ala, mmiri, ikuku, osisi, ihe ndị a niile dị mkpa n'ihe gbasara ọrụ ha na-enye anyị, gụnyere ijide carbon.

[00:13:23] Jackie De Burca: Isi ihe ngwa ngwa. Ala nke juputara na ụdị fatịlaịza na kemịkalụ niile, ị mara, kedu ka nke ahụ si arụ ọrụ? N'ezie, nke ahụ na-ebelata ikike ha.

[00:13:32] Alexandra Steed Oh, ọ na-eme. Nke ukwuu, ee. M pụtara, a na-emeso ala ala nke ukwuu na ọ dị mwute na site na ya mmepe obodo na site n'imepụta ụlọ ọrụ mmepụta ihe na ọrụ ugbo sara mbara. Ọrụ ugbo nke ụlọ ọrụ nwere mmetụta dị ukwuu na ala anyị n'ụwa niile, ị mara, site na.

Ozugbo ị malitere ịkwadebe ebe maka ọrụ ugbo, ihe ị na-ahụ bụ na ọtụtụ mgbe ọ bụ ọhịa ma ọ bụ ọhịa ma ọ bụ ụdị ala ndị ọzọ na-ekpochasị. N'ihi ya, na mberede, i mere ala nke nwere ihe mkpuchi mara mma, nke na-etokwa n'elu ya. Na mberede ọ bụ ada. Yabụ na ị tụfuru nkwụsi ike ahụ niile. Ma mgbe ahụ, ọ bụ ọrụ ịkụ ihe, mmeghe, dị ka ị na-ekwu, nke fatịlaịza, nke pesticides. Ihe ndị a niile na-agbanwe ọdịdị nke ala ma mee ka ọ bụrụ ihe na-adịghị ike nke mbuze. Ya mere, ka ihe atụ, ọbụna, m na-amaghị ma ọ bụrụ na ị na-echeta na uzuzu nnukwu efere na United States bụ otú kpara, ebe ọ bụ, gosh, m na-eche na ọ bụ ụdị n'oge, 19 narị otu narị. Echere m na ọ bụ n'oge nnukwu ịda mbà n'obi, n'ezie. Na ihe ha hụrụ n'ebe ahụ bụ n'ihi mgbanwe a nke ahịhịa juru n'ala ubi, na ha nwere mmetụta a nke ikuku na-ekpochapụ ala, nke mere ka ị mara na ọ kpatara ụnwụ nri na ọ jọgburu onwe ya. Yabụ, ị mara, ụdị ihe ndị a, nke ahụ bụ naanị otu ihe atụ. Mana nke ahụ na-eme gburugburu ụwa n'ọ̀tụ̀tụ̀ dị ukwuu ka a na-atụgharịkwu n'oké ọhịa anyị na ọhịa na ala ahịhịa anyị gaa n'ebe a na-arụ ọrụ ugbo. Ya mere, ala ndị ahụ dị egwu. Na a egwu ala, na ha kwesịrị ịdị ndụ na ndị dị mkpa ebe, ị maara, jupụtara ụdị ntule, dị ka ị na-ekwu. Mana ihe anyị na-ahụ bụ na ha bụ, ị maara, ha bụ ụdị ebe ndị a nwụrụ anwụ. A na-ewepụkwa ọmụmụ ha niile.

[00:15:42] Jackie De Burca: Ọ dị nnọọ mwute.

N'ịga n'ihu na ụfọdụ ndị dike, echere m na ijide carbon. Kedu ihe bụ ikuku carbon maka ndị na-amaghị?

[00:15:53] Alexandra Steed Right. Ọfọn, carbon siks bụ odida obodo nke nwere ikike ịwepu oke carbon dioxide site na ikuku.

Ya mere, mgbe anyị na-ekwu maka ikuku carbon, echere m na ndị mmadụ na-ekwukarị banyere oke ohia nke, ị maara, ọtụtụ mgbe ọ bụ osisi ndị mmadụ na-ekwu maka ya dị ka ikuku carbon. Ya mere, ha nwere ikike dị ukwuu ịdọba na sequester wee chekwaa carbon site na photosynthesis na nke ahụ ga-abụ otu ihe ahụ. Ya mere, e nwekwara ihe ndị ọzọ na-enwekwa ike resilient na absorptive gburugburu ebe obibi gụnyere. Ya mere, ebe ndị dị ka tundra, a naghị ele ha anya n'ezie n'ihe gbasara ike ha ịbụ ikuku carbon, mana ha dị ebube n'ụzọ ahụ. Ala ahịhịa dị n'oké osimiri, oke ọhịa mangrove, ala mmiri nnu, ebe ndị a niile, ebe ndị a bụ ihe ndị dị ndụ n'oké osimiri, nwekwara ikike dị ịtụnanya n'ụzọ ahụ. Ya mere, ọtụtụ mgbe, a na-akpọ ya carbon blue. Ya mere, carbon nke gburugburu oke osimiri weghaara na mpaghara ndị a na-eme ka carbon dị ngwa karịa oke ọhịa.

Yabụ na nke ahụ bụkwa ikike dị egwu.

Ị mara, mpaghara ndị dị ka ala ahịhịa juru na estuaries nke a na-ahụkarị na mpaghara ala mmiri anyị dị oke mkpa. Mpaghara mgbanwe ndị a nwere ikike dị ukwuu maka ijide carbon, mana karịa nke ahụ, m na-ekwu, ha na-enyekwa nri, ha na-enye ebe obibi dị mkpa maka ndụ nnụnụ na anụ ọhịa ndị ọzọ. Ị mara na ndụ na-eju ha anya, ebe ndị a. Ya mere ọ bụghị naanị na ha nwere mmetụta a nke sequestering carbon, ma ha nwekwara ọtụtụ, ọtụtụ ndị ọzọ magburu onwe mmetụta dị ka nke ọma.

[00:17:48] Jackie De Burca: Ma echere m na m na-eche echiche, m na-ekwu, ahụrụ m ụdị ebe ndị ahụ n'anya, mana na-eche echiche dị ka mmadụ nkịtị, oh, nke ahụ bụ ebe na-akpasu iwe n'ihi na ọ dị ka boggy na ihe egwu ịgagharị gburugburu, ị maara, n'ihi na anyị na-eme ya. 'adịghị ahụ ya, n'ezie, ọ dịkarịa ala omenala anyị ahụghị ya dị ka ihe ndị bụ, kedu ihe bụ gburugburu ebe obibi uru ebe a? Ị maara, gịnị na-eme ebe a? Ya mere echere m na nke ahụ dị ka ihe.

[00:18:10] Alexandra Steed Ee, echere m na nke ahụ bụ isi ihe mara mma n'ihi na anyị enweela ọtụtụ ụwa, obodo dị n'ime estuaries na ndị a niile estuaries nwere ụdị gburugburu ebe obibi, ma ọ bụ mangroves ma ọ bụ oké osimiri ahịhịa ma ọ bụ ala apịtị.

Ebibiela ihe ndị a niile, ị maara, n'ime narị afọ ole na ole gara aga. Ọfọn, na ọbụna ogologo oge na-atụgharị gaa na obodo mepere emepe ma ọ bụ mpaghara mmepụta ihe ma ọ bụ ala ugbo n'ihi na ha na-emekwa ezigbo ala ubi. Ha bara ụba nke ukwuu, enwere ọtụtụ nri na ala ndị ahụ. Ya mere anyị atụfuola nnukwu ebe buru ibu. Dị ka ihe atụ, e nwere otu ebe anyị na-arụ ọrụ n’ebe ọwụwa anyanwụ Lọndọn a na-akpọ Essex, n’ebe ahụkwa, ha na-enwebu ala ahịhịa 30,000. Ugbu a ọ fọrọ naanị 2500 ha. Na ọtụtụ ebe ahụ, dị ka ị na-ekwu, ejirila ya dị ka ebe a na-ekpofu ahịhịa, a na-eji ya dị ka ọdụ ụgbọ mmiri, ejiri ya rụọ ọrụ ndị ọzọ. Na n'ihi na, dị ka ị na-ekwu, ndị mmadụ ejighị ya kpọrọ ihe, ị maara, ụdị nke niile, ndị ọzọ ruru unyi ụlọ ọrụ, ị nwere ike na-akpọ ya, kwagara n'ime ndị ebe. Ya mere ejuwo ya na ihe mkpofu na ụdị ihe ndị ọzọ jọgburu onwe ya. Ma ugbu a ndị mmadụ na-amalite ịmata, oh, n'ezie, ọ bụghị nanị na ebe ndị a na-emeziwanye gburugburu ebe obibi, na-enyocha mmiri, ị maara, na-emeziwanye àgwà mmiri anyị ọzọ n'efu, ha na-eme ihe dị ka ihe nkwụnye mmiri. Mgbe oké ifufe na-abata n'ime estuary, ha na-ekwe ka ọkwa oke osimiri na-ebili n'ụzọ nkịtị, ha na-enwekwa ike ime ka mmetụta nke omume ebili mmiri dị nro. Yabụ na ọ bụghị naanị na ha na-enye ụdị ọrụ ngwanrọ ndị a, mana ha na-echekwa akụrụngwa anyị na ụlọ ọrụ anyị yana akụrụngwa anyị niile. N'ihi ya, ha nwere n'ezie nke a dị ịrịba uru na ọ dịghị onye tụlere n'ezie na mbụ. Ugbu a, anyị na-amalite ịhụ ya, na anyị na-amalite ịhụ mmetụta nke ọnwụ nke ebe ndị, maa.

[00:20:21] Jackie De Burca: Ugbu a, echere m na ọ bụ ihe na-akụda mmụọ, mana ọ dị nwute na ọ bụ eziokwu. Ka anyị leba anya n'ọdịda gburugburu ebe obibi na ihe na-akpalite mmadụ. Alexandra.

[00:20:34] Alexandra Steed Ee, nke ọma, m na-ekwu, ọdịda gburugburu ebe obibi nwere ike ịdị mkpa karịa mgbanwe ihu igwe. Ya mere, nke a bụ ihe ndị ọkà mmụta sayensị na-agwa anyị ugbu a. A na-elekwasị anya nke ukwuu na mgbanwe ihu igwe ugbu a, echere m na ndị mmadụ na-amalite ịghọta na ndakpọ gburugburu ebe obibi bụ ebe a na-akwalikwa ya na njedebe.

Ọtụtụ ndị mmadụ na-ekwukwa na anyị nọ ugbu a na mkpochapụ nke isii na mbara ụwa, nke ikpeazụ bụ mgbe asteroid kpochapụrụ dinosaurs n'ụwa. Ugbu a, ọ bụghị ihe ọ bụla dị ka ndị mbịarambịa ma ọ bụ ike mpụga dị otú ahụ. Ugbu a ọ bụ mmetụta nke anyị, ọ bụ mmetụta mmadụ na-akpata nke a. Ya mere, anyị na-ahụ mbelata nke ụdị ndụ dị iche iche, mbibi nke ebe obibi, mkpochapụ nke anụ ọhịa. Ihe ndị a niile na-emekwa n'ọ̀tụ̀tụ̀ dị egwu, ngwa ngwa karịa ka ndị mmadụ ghọtara. Enweela akụkọ na nso nso a sitere na ikpo okwu amụma sayensị nke gọọmentị etiti gbasara ọrụ dị iche iche na gburugburu ebe obibi. Yabụ na nke ahụ bụ oke ọnụ. Mana nke a bụ nzukọ a tụkwasịrị obi nke ukwuu.

O meela ihe dị ka mba 140 gbakọtara ọnụ, ha niile na-ebute ma na-ekerịta data ha gbasara ụdị ndụ dị iche iche na obodo ha. Na ọ na-egosi na gburugburu ụwa. Ọ bụ ọnọdụ jọgburu onwe ya n'ebe niile. Ebe ụfọdụ dị njọ karịa ndị ọzọ, mana ebe niile ka a na-eti ihe. Na n'ihe gbasara ihe na-akpata mmadụ na-akpata, m na-ekwu, ya mere, dị ka m kwuru, ụmụ mmadụ bụ ihe kachasị egwu dị iche iche ugbu a, ma ụfọdụ n'ime ihe ndị na-ebute ụzọ na-enwe mgbanwe na iji ala na oké osimiri. Nke ahụ bụ eleghị anya nke kasị ukwuu bụ ka anyị si na-agbanwe ọdịdị ala anyị n'ezie. Ya mere, ihe ndị dị ka ọrụ ugbo, nnukwu mgbasawanye nke ọrụ ugbo, igbu osisi, igwu ala, ime obodo, mmepụta ihe, ihe ndị a niile, na ụdị ọnụ ọgụgụ ha na-eme ugbu a, nke na-agbanwe ọdịdị ala site na gburugburu ebe obibi gaa na nke a na-akpata nnukwu mbibi. .

[00:22:53] Jackie De Burca: Ka m tinye ọnụ, n'ihi na nke a bụ ihe mmadụ na-akpọ ọganihu.

[00:22:57] Alexandra Steed Ee, isi ihe dị mma. Ee. Na mgbe na-enweghị echiche ọ bụla na-esi na ọ na-enwe. Ee, ee, isi ihe dị ezigbo mma. Ma mgbe ahụ, n'ezie, e nwere ihe ndị ọzọ dị ka ụdị n'elu nrigbu. Ya mere, nke ahụ ga-agụnye ihe ndị dị ka ịkụ azụ ahịa, nke na-eme n'ụwa nile n'oké osimiri anyị, na-abụghị nke a na-achịkwa n'ezie. Ị mara, ọ bụ ihe ịtụnanya na ọtụtụ ịkụ azụ na ọrụ ndị ọzọ n'oké osimiri bụ nke a na-achịkwaghị achịkwa kpamkpam.

Enwere ụdị mmegide na ọrịa. Nke a bụkwa nnukwu nsogbu n'ihi otú anyị si eme njem ugbu a site n'obodo ruo n'obodo, anyị na-ebutekarị ọrịa na ụmụ ahụhụ ọhụrụ mgbe anyị nọ. Mgbe anyị na-akpụ akpụ otú ahụ. Yabụ na ha na-akpaghasị oke. Mpụ, ihe ndị dị ka mmanu mmanu, microplastics, ndị a niile nwere mmetụta na-agbawa obi. Ma mgbe ahụ, n'ezie, mgbanwe ihu igwe na nke ahụ. Ya mere nke ahụ na-emetụtakwa ụdị ndụ dị iche iche, n'ihi na ọ na-amalite ịgbanwe.

Ọ na-agbanwe ihu igwe na ihu igwe, ya mere ọ na-amalite ịgbanwe oge mgbe ha mere. Ọ na-enwe mmetụta na mbugharị na mmeputakwa anụ ọhịa ndị ọzọ. Yabụ na enwere mmetụta ndị a niile na-agbadata nke mmadụ nwere ike ọ gaghị atụle na mbụ, mana ọbụlagodi mgbanwe ihu igwe nwere mmetụta dị ukwuu na ọdịda gburugburu ebe obibi, yabụ na ha niile nwere njikọ. Ihe ọ bụla na-eme n'ime gburugburu ebe obibi ga-enwe mmetụta dị egwu.

[00:24:33] Jackie De Burca: Ejikọtara ihe niile n'ime usoro ezi uche dị na ya nke akwụkwọ gị. Alexander, Ọnye na-bụ Johann Rockstrom?

[00:24:42] Alexandra Steed Ọfọn, nke ọma, Johann Rockstrom bụ onye bụbu onye nduzi nke Stockholm Ebe nkwụghachi azụ. Ya mere, nke a bụ ebe etiti na-achọ ịchọpụta ihe njedebe nke mbara ala dị n'ihe gbasara ohere ọrụ dị mma maka mmadụ.

Ya mere, n'ebe ahụ na resilience center, Johann Rockstrom kpọkọtara otu ndị ọkà mmụta sayensị 28. ọmụmụ ọnụ ihe oghere ọrụ a dị mma maka mmadụ ga-abụ. Ha nọkwa na-achọ ókèala mbara ala na-enweghị nkwekọrịta. Ya mere, site n'echiche ha dị iche iche, na mpaghara nka dị iche iche, ihe ha chọpụtara bụ na e nwere oke mbara ala itoolu. Ha achọpụtala oke mbara ala itoolu, ma aga m agụpụta ha ugbu a. Ya mere, ha bụ, nke mbụ, mgbanwe ihu igwe. Abụọ, biosphere iguzosi ike n'ezi ihe. Atọ, nitrogen na phosphorus na-asọpụta. Anọ, mbelata ozone stratospheric. Ise, oke acidification. Isii, iji mmiri dị ọcha. Asaa, usoro ala na-agbanwe, dịka anyị na-ekwu maka ya, asatọ, ụlọ ọrụ ọhụrụ na mmetọ kemịkalụ, na itoolu bụ ikuku aerosol. Yabụ na ha nwere eserese na-atọ ụtọ nke ukwuu. Ị ga-enyocha ya na weebụsaịtị Stockholm Resilience Center. M ga-atụ aro nke ahụ nye onye ọ bụla, n'ihi na ha nwere ya na eserese mara mma na-egosi oghere nwere oghere ọrụ maka mmadụ, mgbe ahụ ọ na-egosi ebe anyị nọ ugbu a n'ime nke ọ bụla n'ime ụdị itoolu ahụ. Ma ọ dị nwute, ihe anyị na-ahụ bụ na anyị agabigalarị oke ókè nke ọtụtụ ụdị ndị ahụ.

Ya mere, ihe dị ka biosphere iguzosi ike n'ezi ihe, dị ka ha na-akpọ ya, nke ahụ ga-abụ ihe dị iche iche dị ndụ na ihe ndị dị ka mgbanwe ihu igwe. N'ezie, anyị agabigalarị ala ndị ahụ. Na ihe ha chọpụtakwara bụ na ị nweghị ike ịtụle nke ọ bụla n'ime edemede ndị a iche. Mgbe mmadụ gafere oke ya, ọ na-enwe nsonaazụ na mpaghara ndị ọzọ. Na n'ihi na ụwa bụ ụdị otu usoro ndụ na ihe niile jikọtara ọnụ, n'ezie nke a ga-abụ ikpe. Yabụ, dịka ọmụmaatụ, m ga-asị na nke ọ bụla n'ime ndị a nwere mmetụta cascading. Otu ihe atụ nke m chere na ọtụtụ mmadụ maara ugbu a bụ mfu nke ice oké osimiri pola.

Ọ bụrụ na anyị eleba anya na mmetụta na-agbawa agbawa nke otu ihe atụ ahụ, anyị ga-ahụ na mgbanwe ihu igwe na-akpata mfu nke akpụrụ mmiri polar, nke na-eduga n'ịdị elu nke oke osimiri, mbuze n'ụsọ oké osimiri, ọnwụ nke ebe obibi, ọdịda nke anụ ọhịa arctic, ọnụ ala azụ̀ na ihe ndị ọzọ. oke ihu igwe omume na thawing nke permafrost. Ugbu a, ndị ahụ bụ naanị ụfọdụ mmetụta, mana ị nwere ike ịhụ ka otu ihe atụ ahụ si jikọta ihe niile.

Ha makwaara na mgbanwe ihu igwe na iguzosi ike n'ezi ihe nke biosphere bụ ihe ngosi abụọ kachasị mkpa, anyị agabigalarị oke ndị ahụ. Yabụ, ị mara, ihe na-aga n'ihu. Na ihe ha na-adọkwa aka ná ntị bụ na e nwere ike inwe ebe ihe na-agaghị agbanwe agbanwe na nke nwekwara ike ịkpata ọdachi mberede. Yabụ, ịmara, ihe nwere ike ịdị ka ọ dị mma yana agafeghị oke ugbu a, n'agbanyeghị na anyị agabigala oke ndị ahụ. Ma na mberede, ihe nwere ike ịda na ihe niile nwere ike ịgbanwe. Yabụ na ọ bụ akụkọ ịdọ aka na ntị nke ukwuu, n'ezie, na anyị nọ ugbu a n'oge ndị a, na anyị kwesịrị ime ihe ugbu a iji weta mgbanwe tupu oge agafee.

[00:29:00] Jackie De Burca: Dị nnọọ egwu, doro anya, ikwu nke kacha nta. Ugbu a, m na-eche ọtụtụ ndị na-abụghị ihe ọ bụla, ị maara, zụrụ na ụfọdụ. N'ụdị ụfọdụ agaraghị anụrịrị maka ndị ahụ, mana ọtụtụ mmadụ ga-amata nke UN 17. mmepe mmepe ihe mgbaru ọsọ. Ma mgbe ị na-eche banyere ya, ọ dị nnọọ ka ihe dị ka afọ iri ma ọ bụ ihe fọrọ nke nta ka ọ rụọ ọrụ na ndị a. Ma olee ebe anyị nọ na ndị a ọbụna?

[00:29:25] Alexandra Steed Ee, nke ọma, echere m. Echere m na etinyere ndị ahụ na 2019. Ya mere, n'ezie, ị maara, ọ pụtara ịbụ sdgs ndị a. Enwere nnukwu mkpali na a ga-enweta ihe ndị a n'afọ 2030. Ya mere, a kpọrọ ya afọ iri nke ọrụ nke UN tinyere maka ebumnuche mmepe na-adịgide adịgide. Ha wee kpọọ ya afọ iri nke ime ihe. Ịmara ihe ndị a, dịka ọmụmaatụ, ịmara banyere ókèala mbara ala na ebe anyị nọdụrụ ala ebe anyị maara na anyị ga-eme mgbanwe, ị maara, mgbanwe mgbanwe ugbu a. Mana ọbụlagodi tupu COVID ndị sdgs na-agbaso usoro nhazi, ị maara, n'ihe gbasara mba na-emejuputa atumatu na iwu ga-eweta ebumnuche mmepe a na-adigide.

Ya mere ọbụlagodi tupu COVID ọ na-ada n'azụ. N'oge COVID ọ kara njọ. Yabụ ugbu a, anyị alaghachila n'usoro oge, n'ezie. Yabụ na ọ naghị adị mma nke ukwuu.

Ọ naghị adị mma nke ukwuu. Mana ihe anyị maara bụ na nke a nwere ike. Ị mara, nke a nwere ike ịbụ oge mgbanwe ma ọ bụrụ na anyị nwere ike imezu ebumnuche nkwado ndị a. Ma ọ bụghị ya, ọ nwere ike ịbụ oge dị oke egwu.

N’ihi ya, o nwere ike ịbụ otu n’ime oge kacha mkpa anyị hụtụrụla n’akụkọ ihe mere eme nke mmadụ na nhọrọ ndị anyị na-eche ihu ugbu a.

[00:30:56] Jackie De Burca: Ya mere, ee, nke ahụ na-eduga anyị na nke ọma, Alexandra, nye gị na-akọwa ọdịdị ọdịbendị nke ị na-ezo aka n'akwụkwọ gị.

[00:31:07] Alexandra Steed Ee, nke ọma, ya mere odida obodo omenala. Edere m akụkụ a nke akwụkwọ ahụ iji nyere anyị aka ịghọta na ọbụna ka m nyere onwe m aka ịghọta otú anyị si ruo ebe a. Ị mara, olee otú. Kedu ka anyị siri ruo ebe mgbanwe ihu igwe na ndakpọ gburugburu ebe obibi, karịsịa ngwa ngwa? Yabụ, ịmara, ihe agbanweela nke ukwuu n'ime afọ 50 ruo 70 gara aga, kemgbe 1950, ọ dị oke egwu, mmụba na mmụba nke mgbanwe gburugburu ebe obibi ndị a niile. Yabụ, agbanyeghị, echere m na ọ bụ a. Ajụjụ dị mgbagwoju anya dị n'akwụkwọ m, a na m atụgharị n'elu ka anyị si ruo ebe a. Ma m ga-ekwu na, ị maara, ọgbọ anyị eketala ụwa nke nwere mmekọrịta na-adịghị mma na okike. Ị mara, echere m na a mụrụ anyị na nke ahụ. Ma ọ bụ mmekọrịta nke e ji achị, site na nrigbu, mpako, na amaghị ihe. N'otu oge ahụ, maka ụdị ndụ ndị ọzọ niile na ọbụna n'ime ọha mmadụ, enwere nnukwu ọgbaghara na ahaghị nhata na akwụghị ụgwọ.

[00:32:26] Jackie De Burca: Kpamkpam. Ee.

[00:32:28] Alexandra Steed Ya mere mmetụta mmadụ dị oke egwu ma dị ukwuu nke na anyị kere ugbu a oge ọzọ nke anthropocene. Ị mara, yabụ. Ya mere, n'afọ ndị gara aga, anyị gaara enwe. Na oge geological ndị ọzọ. Ọ bụ nnukwu ike okike wetara oge ọhụrụ n'ime. Ugbu a, anyị na-ele anya na ọrụ mmadụ bụ ike a. Ọ bụ ike dị ịrịba ama na mmetụta dị na mbara ala na anyị abanyela ugbu a n'oge ọhụrụ. Na anthropocene pụtara n'ezie afọ mmadụ na-adịbeghị anya. Ya mere, echere m na nke ahụ dị nnọọ mma. Ihe na-adọrọ mmasị. Ya mere, n'ezie, ọ dịla kemgbe afọ 1950, dịka m na-ekwu, na enweela mmụba a na-enweghị atụ na mmetụta mmadụ na gburugburu ebe obibi nke ọtụtụ ihe dị iche iche gosipụtara, dị ka ọnụ ọgụgụ ụwa, iji ike eme ihe, iji mmiri eme ihe. emepụta gas na-ekpo gri, ụdị ndụ dị iche iche, ihe ndị a niile na-egosi anyị otu mgbago elu. Ya mere, ọ bụrụ na i lere ha anya na eserese site na 1950 ruo ugbu a, ha niile nwere otu ihe na-amalite n'ihe dị ka 1950. Ma tupu 1950, ihe dị mma. Ị mara na anyị nọ na-arị elu. Na mberede na 1950, mmetụta anyị, ị maara, ọ dị ka nke a. Ha na-akpọ ya eriri osisi hockey, ọ na-agakwa n'ihu.

Ya mere, nke ahụ bụ ihe anyị na-enwe, ọ bụkwa ya mere e ji nwee nnukwu mgbanwe dị otú ahụ n'ime afọ 50 ruo 70 gara aga.

[00:34:22] Jackie De Burca: Echere m na, ee, nke ahụ doro anya dị ka nnukwu oge mgbanwe, mana kedu ka anyị siri rute n'ebe a nke mmadụ megide ọdịdị, ị maara? Ma gịnị, gịnị ka ọ pụtara, ị chere?

[00:34:34] Alexandra Steed Ee, nri.

Ọfọn, echere m na nke a bụ echiche nke na-anọnyere anyị kemgbe ọtụtụ afọ. Ị mara, mgbe m na-enyocha akwụkwọ ahụ, achọpụtara m ọtụtụ echiche na nkà ihe ọmụma, na okpukpe, na nkà mmụta sayensị nke na-egosipụta mgbe nile echiche a nke mmadụ na-achị n'okike. Ya mere enwere m okwu ole na ole ebe a na-atọ ụtọ. Ya mere, dị ka ihe atụ, Aristotle dere, sị: “Ihe e kere eke emewo ihe nile kpọmkwem n’ihi mmadụ. Ya mere, uru ihe ndị na-abụghị nke mmadụ bụ naanị ngwa, ị maara, ma ọ bụ Descartes na-ekwu, ndị nna ukwu na ndị nwe okike. Otú ahụ ka o si ezo aka n’ebe ụmụ mmadụ nọ. Ma ọ bụ Bacon kwuru, ka agbụrụ mmadụ nwetaghachi ikike ahụ dị n'elu okike nke bụ nke ya site n'arịrịọ dị nsọ.

[00:35:34] Jackie De Burca: Ee, ha niile bụ nhota ndị sitere n'akwụkwọ gị. Ma m dị otú ahụ. M na-atụ nnọọ egwu nwanne ya mgbe m gụrụ ha. Adị m ka, Chineke m, ị maara, ndị a, nnukwu aha. N'ezie, ee. Na nke ahụ gbanyere mkpọrọgwụ n'ime anyị.

[00:35:49] Alexandra Steed Kpọmkwem. Ị mara, na-enwe mmetụta na echiche ndị ahụ niile, echiche ndị ahụ niile, mgbe ahụ nwere. eduzila echiche sayensị anyị, nkà ihe ọmụma anyị, nkà ihe ọmụma anyị, okpukpe anyị. Ị mara, echiche ndị a niile gbanyere mkpọrọgwụ kpamkpam. Yabụ, dị ka m kwuru na mbụ, a mụọla anyị n'ime arụrụ arụ a. Ọfọn, nke m kwenyere na ọ bụ arụrụ ọrụ, na anyị abụghị akụkụ nke okike kama iche na ya. Ma ọ bụghị naanị iche, ma ikwere na anyị na-adịghị iche na mmeju na iche iche, ma hà, ma dị iche iche na-achị na mma karịa, na kasị elu n'elu ihe ọ bụla ọzọ. Yabụ na nke ahụ gbanyere mkpọrọgwụ n'ime anyị, na sistemụ ọ bụla anyị nwere na akụnụba anyị, ị maara, na nke anyị. N'ihe niile, ị maara. Ma ụnyaahụ, ma ọ bụ na ihe omume anyị ọzọ, na nke mbụ, anyị na-ekwu maka otú ụkpụrụ omume anyị na-adịghị agbasa ọbụna n'ala. Ya mere, anyị na-ekwu naanị banyere ụkpụrụ omume n'ihe gbasara mmekọrịta anyị na ndị ọzọ. Mana n'ihi echiche a nke ịchịkwa okike, anyị echeghịdị na ọ dị mkpa inwe ụdị ụkpụrụ omume gbasara otu anyị si metụta okike. Ya mere, ị mara, m ga-asị na e nwere obodo ndị ọzọ, e nwere okpukpe ndị ọzọ na nkà ihe ọmụma gburugburu ụwa na n'ime afọ ndị nwere echiche ndị ọzọ, nke a abụghị nanị echiche nke ụmụ mmadụ megide ọdịdị. Ya mere, ka ihe atụ, ndị Chinese nkà ihe ọmụma echiche nke Yin na Yang, nke ukwuu na-egosi ụdị oji na-acha ọcha, ma otú ha na-interconnected, otú emegide agha na mkpa ọ bụla ọzọ na na naanị ụdị kpọgidere ọnụ mgbe ha na-hụrụ. n'ịdị n'otu.

Ya mere, nke ahụ bụ ụdị okwu ahụ, echere m, na anyị kwesịrị ịdị na-arụ ọrụ ugbu a iji ghọta nke ahụ.

N'ịghọta na ụmụ mmadụ na ọdịdị dị iche iche, ebe enwere ike ịdị iche n'etiti anyị, ị maara, ọ bụ mgbe niile ka amara dị ka nke gị. Dị ka onwe gị dị ka onye, ​​ma onwe gị dị ka akụkụ nke a ukwuu ibu dum. Ya mere, a ghaghị iburu ihe abụọ ahụ n'uche mgbe nile.

[00:38:15] Jackie De Burca: O doro anya. Na iche echiche banyere ụmụ amaala America, amaara m na nke ahụ bụ ụdị nkwupụta dị oke egwu. O doro anya na e nwere ọtụtụ agbụrụ dị iche iche, mana ha na-ezo aka na nna eluigwe na nne Ụwa. Ị maara, ọ dị nnọọ mkpa, ọ bụghị ya?

[00:38:27] Alexandra Steed Kpọmkwem, ee. Yabụ, ị mara, anyị nwere ike na-achọ ọtụtụ ndị ụmụ amaala ndị mmadụ gburugburu ụwa. Enwere ọtụtụ ụzọ ndị ọzọ si ele ụwa anya. Ma n'echiche nkà ihe ọmụma nke ọdịda anyanwụ, a na-eduzi anyị n'ezie. Site n'ụzọ nke ukwuu dualistic.

[00:38:43] Jackie De Burca: N'ezie, m na-eche na anyị dị ezigbo mkpa na anyị bụ ndị kasị elu n'elu ndị ọzọ nile dị n'ụwa, ma na-eche echiche banyere ya, na akwụkwọ gị pụta ìhè nke a nke ọma, anyị nọ n'otu ogbo n'ezie nnọọ ihe na-adịghị mkpa ụdị, ọ bụ na anyị abụghị?

[00:38:58] Alexandra Steed Ọfọn, nke ahụ ziri ezi. Ị mara, yabụ, m na-ekwu, ọ bụrụ na ị na-atụle ndụ ndụ nke ụwa ụwa, m na-agụkwa ebe, ị maara, ọ bụrụ na ị na-ewere ya dị ka elekere iri na abụọ, ụmụ mmadụ na-apụta naanị na sekọnd ole na ole ikpeazụ. Yabụ na ọbụlagodi n'ihe gbasara akụkọ ihe mere eme nke ụwa, anyị abụghị obere ihe. Anyị bụ nnọọ ụdị blip na njedebe. Ma, ị maara, n'ọtụtụ akụkọ ihe mere eme nke mmadụ, ụmụ mmadụ abaghị uru. Ha dị ka ụdị ndụ ọ bụla ọzọ dị na mbara ala, nwere akara ukwu dị nfe.

Ma echere m na ọ bụ Carl Jung kwuru na nwoke oge ochie ahụghị onwe ya dị ka onye nwe ihe okike na n'ezie nhazi nke anụ ọhịa ahụ kwụsịrị na enyí, ọ bụghị na mmadụ n'ụdị atụmatụ nke ụwa. Yabụ, ị mara, ọ bụ naanị n'oge na-adịbeghị anya ka anyị nwere echiche a yana na anyị nwere ọrụ a nke ịbụ ụdị ụdị ndụ kachasị na mbara ala.

Ya mere, ị maara, m ga-ekwu na ịtụle mgbanwe ihu igwe na ihe dị iche iche dị iche iche dị mkpa n'ezie na akụkọ ihe mere eme nke ihe a kpọrọ mmadụ, n'ihi na ọ bụ naanị n'ihi ọnọdụ ihu igwe kwụsiri ike na n'ihi na ọ dị mkpa. ọgaranya di iche iche na gburugburu ebe obibi gbara anyị gburugburu nke nyeworo ohere maka ọganihu na mmepe mmadụ n'ime afọ ndị na-adịbeghị anya. Ya mere, mgbe m kwuru afọ ndị na-adịbeghị anya, m na-ekwu ụdị ihe dị ka 12,000. Yabụ na nke ahụ bụ mgbe akụkọ akụkọ Holocene malitere na nke a webatara ọnọdụ ihu igwe kwụsiri ike, nke na-agafeghị oke, wee nye ohere ka mgbanwe ọrụ ugbo mee. Ya mere, kama ị maara, na-aga n'ihu mgbe niile ma na-eme mgbanwe. Maka usoro ihu igwe dị iche iche na usoro ihu igwe, ugbu a ihe a kpọrọ mmadụ nwere ike ịnọnyere ma malite ịrụ ọrụ ala. Ma nke ahụ ga-ekwe omume naanị n'ihi oge kwụsiri ike na ihu igwe.

Ya mere, ihe niile na ọganihu na anyị hụrụ, ị maara, na ihe anyị na-hụrụ na ụmụ mmadụ ugbu a ghọọ ụdị nke Onyenwe ihe e kere eke, dị ka.

Dị ka anụ ezi, echere m, kwuru, nke ahụ ga-ekwe omume naanị n'ihi ọnọdụ ihu igwe ndị a magburu onwe ya na ụbara ihe dị iche iche dị ndụ gburugburu anyị.

[00:41:48] Jackie De Burca: Ọ mara mma ma ọ bụrụ na ị na-eche banyere ya, ọ bụghị ya?

[00:41:50] Alexandra Steed Ee, ee, kpọmkwem.

[00:41:54] Jackie De Burca: Ka o sina dị, na-aga n'ihu n'akụkụ akwụkwọ gị na-esote, gịnị bụ echiche mkpali Maslow?

[00:42:03] Alexandra Steed Right. Ọfọn, m kwuru okwu mkpali Maslow n'ihi na, nke ọma, dị nnọọ. Naanị ịlaghachi n'echiche ahụ anyị na-ekwu maka ya, ọganihu n'ime mmadụ na ọha mmadụ nwere ike ime n'ezie mgbe a na-egbo mkpa ahụike na nchekwa dị mkpa. Ya mere, mgbe m na-eme nchọpụta banyere akụkọ ihe mere eme nke ihe a kpọrọ mmadụ, na ọ mere ka m chee echiche nke mkpali Maslow, n'ihi na m chere, ee, ee, nke ọma, nke a bụ, ị maara, echere m na ọ na-ekwu maka ya karịa n'otu n'otu. ma enwere m ike ịhụ mgbe ahụ ka nke ahụ siri jikọọ na ọha mmadụ n'ọkwa ka ukwuu. Na n'ihi ọnọdụ ihu igwe kwụsiri ike na ụbara ihe dị iche iche dị ndụ nke gbochiri mkpa ụmụ mmadụ niile, o wetara ebe dị nchebe. Ma anyị, ị maara, anyị nwere ike ịnweta nri na mmiri dị ọhụrụ n'ụzọ dị mfe. Anyị nwere ike, ịmara, nwee ebe nchekwa iji chebe anyị. Ma ozugbo emechara ihe ndị ahụ, ozugbo emezuru mkpa ndị ahụ, mgbe ahụ mmadụ ma ọ bụ ọha mmadụ nwere ike iji nke ahụ gaa n'ihu dịka ntọala. Ị mara, ọ bụrụ na ị na-eche mgbe niile, ee, olee ebe m ga-esi nweta nri ọzọ m? Ma ọ bụ ọ bụrụ na mgbalị ọ bụla ị na-eme ka ịmepụta ihe dị ka ihe mebiri emebi ma bibie site na oké ifufe, ma ọ bụ, ị maara, ndị agha ndị ọzọ niile dị ka e mere na narị afọ iri gara aga, mgbe ahụ, n'ezie, ị gaghị enwe ike ịga n'ihu. Mana n'ihi na anyị ahụla ọmarịcha ọnọdụ ndị a kwụsiri ike, a na-ahapụ mmadụ ka ọ gaa n'ihu na ịga n'ihu. Ya mere, ọ bụ ya mere m ji welite echiche ahụ nke mkpali, iji gosi na ọ bụ naanị n'ihi oge holocene a magburu onwe ya mere ka nke ahụ mee, nke ahụ na-enye ohere ọganihu mmadụ. N’ezie, ndị ọkà mmụta sayensị ekpebiwo na oge Holocene a gaara adịla ihe dị ka afọ 50,000 ọzọ. Nke ahụ bụ atụmatụ na ọ gaara aga n'ihu ruo ogologo oge.

Mana n'ihi mmetụta mmadụ, nke ahụ na-abịa na njedebe ugbu a, anyị na-amalite ịhụ mgbanwe ugbu a.

[00:44:23] Jackie De Burca: Na n'ime mmetụta mmadụ, ịlaghachi n'ihe, na-eburu ihe ị kwuru na mbụ, nke bụ, ị maara, ịdị elu, ọbụna n'ime ọha mmadụ n'onwe ya, doro anya dị iche iche, ị maara, n'ihi ihe niile dị iche iche. Ọ bụ a bit yiri na tiori nke mkpali, n'ihi na ị ga-abụ ihe ewepụrụ, M ga-abụ ihe ewepụrụ, na m maara na ọtụtụ ndị ọzọ ndị na-, ma ọtụtụ ndị mmadụ na-kpere, dị nnọọ sonso inweta site n'ime ọha mmadụ na anyị kere. , ma ọ bụrụ na ha na-aga n'ihu. Nke ahụ pụtakwara na ha anaghị etolite n'ezie dị ka mmadụ n'onwe ha, n'ihi na ha ga-ebili n'ụtụtụ gaa ọrụ ha kpọrọ asị weta ego ha ga-eji dịrị ndụ n'obodo a ugbu a.

[00:45:05] Alexandra Steed Ee, nke ọma, ọ bụ eziokwu. M pụtara, na. Na ndịiche dị na mbara ala na-eto eto.

N'oge na-adịbeghị anya, anyị ahụla nnukwu ọdịiche, ọkachasị mgbe Covid gasịrị, nke mepụtara oke ahaghị nhata n'ụwa niile. Ugbu a, anyị nwere ọnọdụ a ebe naanị 1% na-achịkwa ọtụtụ ala na akụ na ụba, na ndị ọzọ bi na ya nwere ntakịrị. Ị mara, ọtụtụ. Ọtụtụ n'ime ndị bi n'ụwa enweghị ohere ịnweta ala nke ha ma ọ bụ ike ịkọ nri na ụdị ihe ahụ. Yabụ na anyị na-ebi n'ụwa ugbu a nwere oke ahaghị nhata na ahaghị nhata.

[00:45:52] Jackie De Burca: Nke na-ewetara anyị na-ekwurịta banyere Kate Raworth's donut model, nke m maara bụ nnọọ ama. Mana, n'ezie, ị gosipụtara ya n'akwụkwọ gị, yabụ dị mma ka ị nweta echiche gị na ya.

[00:46:03] Alexandra Steed Ee, nke ọma, echere m na ọ dabara nke ọma na oke mbara ala n'ihi na, n'ezie, onye akụ na ụba Kate Rayworth, onye anyị na-ekwu maka ya, webatara oke mbara ala ndị ahụ n'ụdị akụ na ụba ọhụrụ. Yabụ na ọ bụ onye na-ahụ maka akụ na ụba Britain, echere m na ọ na-enwe nkụda mmụọ maka ihe ọ na-ahụ na ụwa nke akụ na ụba na ọ lekwasịrị anya nke ukwuu, ịmara, ndozigharị mgbe niile na GDP na nke a bụ naanị ihe ngosi nke ịga nke ọma dị ka mba. Ma, ị maara, ọ bụ naanị oghere dị warara dị warara ka ị na-elele anya mgbe ị tụlere ịba ụba nke ndụ. Yabụ na ọ na-achọ ụzọ ga-adigide karịa nke, dịka Johann Rockstrom, echere m na ọ na-elele usoro akụ na ụba ya iji gboo mkpa mmadụ niile ma na-asọpụrụ oke nke ụwa.

Ya mere, ọ chịkọtara ebumnuche na ihe ngosi mmepe mmepe nke UN wee tinyezie ndị nọ na mgbanaka na oke mbara ala. Ya mere a na-akpọ ya. A na-akpọ ụdị donut nke akụ na ụba n'ihi na ọ nwere mgbanaka abụọ a, mgbe ahụ, n'etiti mgbanaka abụọ ahụ bụ ebe a dị nchebe na naanị ohere maka ụmụ mmadụ ịnọdụ n'ime ya.

Ya mere ọ na-egosi, echere m na ọgaranya nke ihe nlereanya a na-egosi na ọganihu mmadụ na gburugburu ebe obibi ahụ ike je aka na aka. Enweghị ike ịtụle ha na iche. Akụ na ụba anyị niile, usoro akụ na ụba anyị niile dabere na okike na n'ezie ihe ndi ozo. Ya mere, mmiri dị ọcha, Ngwuputa, ịkụ azụ, ihe ndị a niile, osisi, osisi, ha niile dabere na ihe ndị sitere n'okike. Ya mere, iji tụlee ya n'echeghị ọdịdị ọdịdị dị nzuzu. Ị mara, ọ bụ ara, n'ezie.

[00:48:16] Jackie De Burca: Ọ bụ. Ọ bụ. Yabụ, ee. Gịnị bụ ọchịchị onye kwuo uche ya?

[00:48:22] Alexandra Steed Ọfọn, nke ahụ bụ echiche m chere na ọ nwekwara njikọ chiri anya na ụfọdụ n'ime ndị ọzọ a. Yabụ na ochichi onye kwuo uche ụwa bụ echiche nke etinyere na ya. Ọ bụ ụdị kpakpando gburugburu ebe obibi, m ga-ekwu, kamakwa onye ọkà ihe ọmụma, onye edemede. Ọ bụ nwanyị na-enweghị atụ aha ya bụ Vandana Shiva. Ya mere ọ bụ ọkà mmụta India chepụtara okwu ọchịchị onye kwuo uche ụwa iji kọwaa echiche nke ezinụlọ ụwa.

Ya mere, ọ bụ ihe yiri nke ahụ, m ga-asị, na echiche Aldo Leopold banyere ụkpụrụ omume ala ebe a na-atụle ihe niile dị ndụ na ihe niile dị ndụ nwere ikike nha anya iji nweta nri site na onyinye nke ụwa. Ya mere ọ na-akwado n'ezie maka ikike nke ihe niile dị ndụ, na anyị niile bụ ndị bi n'ụwa na na aku na uba, gburugburu ebe obibi na ndị mmadụ niile ga-atụle n'otu nha.

Yabụ, n'ezie, n'ime ha abụọ akwụkwọ, n’akwụkwọ Kate Raworth na n’otu n’ime akwụkwọ m gụrụ Vandana Shiva, ha abụọ nọ na-ekwu banyere ya.

Banyere etymology nke okwu Economics na ecology, ha nwere n'ezie. Ọfọn, ha abụọ bụ eco, ọ bụghị ya? Ya mere nke ahụ sitere na Greek oikos, nke pụtara ezinụlọ.

Ya mere, ọ bụ naanị, ọ bụ ihe na-adọrọ mmasị ka mmalite ha si kwekọọ. Ị maara, ha si n'otu mgbọrọgwụ pụta. N'oge a, anyị anaghị eche banyere ha otú ahụ. Anyị anaghị eche maka ihe ndị dị ndụ n'otu ụdị dị ka akụ na ụba, mana ha na-adabere n'otu n'otu yana jikọtara ya. Ya mere, ị ga-eche echiche, ịmara, echiche ezinụlọ na anyị na-elekọta ezinụlọ a yana na ihe niile dị ndụ bụ ndị bi na mbara ala a ma ha niile chọrọ nlekọta na nzụlite.

[00:50:35] Jackie De Burca: Dị egwu. Ugbu a, anyị enweela mkparịta ụka mara mma nke ukwuu, yabụ anyị ga-emecha ya maka na anyị na-agbaso atụmatụ nke akwụkwọ gị n'ụzọ ezi uche dị na ya. Ya mere, anyị ga-echetara ndị mmadụ na nke a bụ naanị ihe omume nke abụọ na usoro ahụ, yabụ biko gee ntị nke mbụ na nke ọzọ ma emechaa. Ma anyị ga-emecha n'ihe kacha mma odida obodo.

[00:50:59] Alexandra Steed Ọ dị mma, ọ dị mma, mụ onwe m, ejiri m akwụkwọ mechie akụkụ a, ọ ga-amasị m ịkpọ ya ụdị nkwụsịtụ iji tụlee, ịdị ebube nke ụwa a nke anyị bi n'ime ya. Ị mara, anyị nwere ihe ndabara ọma ịnọ ebe a ibi na mbara ala a. Ọ bụ n'ezie naanị ebe ndụ mara, ị maara, n'ime anyị anyanwụ usoro ma ọ bụ galaxy ma ọ bụ eluigwe na ala. Anyị amaghị ebe ọ bụla ọzọ nwere ike ịkwado mmadụ ma ọ bụ ndụ n'ozuzu ya, ma ebe a ka anyị nọ. Ma, ị maara, a na-akpọ ọdịdị ala a nke gbachiri ụwa niile biosphere mgbe a na-ewere ya dị ka otu n'ozuzu ya. Na biosphere bụ ebe niile nke ndụ, ebe niile ama ama nke ndụ. Ya mere, ọ na-agụnye mmiri, ala, ikuku, ma ọ bụ naanị ihe dị ka kilomita 20 n'ime omimi. Ma mgbe ị tụlere nke ahụ, ị ​​​​mara, akụkụ obe, ọ bụrụ na ị ga-agbaji ụwa, dị ihe dị ka 12,000, bụ ebe ndụ niile dị, ọ bụghị naanị ebe a, kama n'ebe ọ bụla n'ụwa. Ọ mara mma nke ukwuu. Na ọ na-eme ka ị ghọta otú adịghị ike, otú ihe dị oké ọnụ ahịa biosphere si dị na otú onye ọ bụla n'ime ala ndị mejupụtara biosphere dị oké ọnụ ahịa, ha niile dị mkpa ma jikọta ha niile. Ọ na-amasị m iche maka ya dị ka teepu.

Ma, ị mara, ka onye ọ bụla n'ime ala ndị a mara mma nwere ọrụ nke ya na akụkụ nke ya nke dị oke mkpa maka iguzosi ike n'ezi ihe nke dum. Ya mere, dị ka teepu, ị maara na teepu dum na-ejikọta ọnụ, ma ọ bụrụ na ị chere na a na-ewepụ otu eri na teepu ahụ, ọ nwere ike ịmalite ịkọwapụta ihe niile. Ma echere m na nke ahụ bụ, nke ahụ bụ ihe atụ mara mma iche echiche gbasara ụwa. Anyị kwesịrị ịdị na-echebe ma na-elekọta nke ọ bụla n'ime eri, nke ọ bụla nke anyị odida obodo, n'ihi na ọ dị mkpa na iguzosi ike n'ezi ihe nke dum. Ya mere, ebe ọ bụla ị nọ, ị maara, ebe ọ bụla ị bi, ọdịdị ala ahụ dị mkpa na ọ chọrọ nlekọta gị.

[00:53:25] Jackie De Burca: Nke ahụ mara mma nke ukwuu, ọ bụkwa ụzọ magburu onwe ya isi kwụsị ihe omume a. Ọ bụ echiche dị mma maka ndị niile na-ege ntị ma ọ bụ na-ekiri ka ha wepụrụ ha wee tụgharịa uche. Na olile anya mgbe ha na-ezute odida obodo ha, ọ ga-alọghachi na mmụọ ha ma gbaa ha ume ime ihe ziri ezi.

[00:53:48] Alexandra Steed Ọfọn, ọ bụụrụ gị ihe ọṅụ ịgwa gị okwu. A hụkwara gị n'anya nke ukwuu.

[00:53:54] Jackie De Burca: Ọ bụ n'ezie, ị maara, na-akpali. Ihe omume ọ bụla, echere m, bụ, na-abanye n'ime ihe ndị ị na-eme n'akwụkwọ gị. Ma, ị maara, dị nnọọ ka ọ dị gị site n'ịchọgharị ya n'ụzọ dị otú a. Enwere ọtụtụ, ee. Enwere ọtụtụ eri dị iche iche n'elu, na teepu na-abịa. Ee.

Ya mere daalụ nke ukwuu.

[00:54:17] Alexandra Steed Daalụ, Jackie.