S3, E20: Ọdịdị nke Obodo anyị na Dr. Nadina Galle, akụkụ 3

Ndenye ederede sitere na dijitalụ (nwere ike ịgụnye mperi)

Ndewo gi. Ma ọ bụ ihe omume nke atọ n'usoro isiokwu a na Nadine Galle. Abụ m Jackie De Burca. Maka Olu ndị na-ewu ewu. Nadina na-aga ime mmeghe ngwa ngwa n'ezie, mana okwu mmeghe kwesịrị ekwesị gbasara Nadina na ọrụ ya ka ọ dị ugbu a nwere ike ịchọta na mbido mbụ nke usoro isiokwu a ebe ị ga-achọpụta ọtụtụ ihe na-atọ ụtọ nke ọ meworo ka ọ dị ugbu a. Ọ na-agakwa na-eme ọtụtụ ihe n'oge ndụ ya niile site n'ọdịdị nke ihe niile. Ugbu a, anyị na-ekpuchi akwụkwọ ya ma anyị kewaa ya n'ụdị akụkụ atọ dị iche iche nke ozi ị ga-achọta n'akwụkwọ ya. Ihe omume a bụ maka ngwaọrụ na usoro maka nleba anya njikwa ọdịdị obodo ka mma. Nadina, a na m anabata gị ọzọ, daalụ nke ukwuu maka ịnọ ebe a.

[00:01:02] Nadina Galle: Ọfọn, daalụ nke ukwuu, Jackie. Ọ dị mma ịnọ ebe a ọzọ. Na ndewo, onye ọ bụla. Aha m bụ Nadina Galle. A bụ m onye Dutch Canadian ecological Engineer. Abụ m onye nyocha National Geographic nke afọ 2024 na nso nso a bụ onye odee nke Nature of Our Harnessing the Power of the Natural World ịlanarị mbara ala na-agbanwe agbanwe. Ọ dịkwa mma ịlaghachi azụ.

[00:01:26] Jackie De Burca: Amamiihe, Nadina. Yabụ, dị ka m kwuru na mmalite, gaa na ihe omume nke mbụ wee gee ntị ma ọ bụrụ na i mebeghị ya. Ugbu a, otu n'ime ihe tụrụ m n'anya nke ukwuu, Nadina, bụ ịghọta na ị na-enwebu nhụjuanya nke ihe a na-akpọ kpuru ìsì. Nke mbụ, ka anyị. O yikarịrị ka anyị ga-achọ ka ị banye n'ime kpọmkwem ihe nke ahụ pụtara. Ma ị nwekwara ike ikwu banyere otú i si mata na ị na-ata ahụhụ n'oge ahụ n'ihi ihe ọkụkụ kpuru ìsì?

[00:01:52] Nadina Galle: Ee.

Echere m na ọ bụ ụdị ihe ọchị na kpuru ìsì osisi, okwu a anọwo na-adịru nwa oge ugbu a, ma m hụrụ n'oge na-adịbeghị anya na mgbasa ozi ọha na eze na e nwere usoro a ugbu a na-enwe ụdị kpuru ìsì niile, ma nke ahụ bụ ihe a na-akpọ kpuru ìsì ma ọ bụ kpuru ìsì adịgboroja, echiche a na ị na-eme ihe na ị na-adịghị ọbụna na-aghọta na ị na-eme ya. Na m na-eche dị ka ọtụtụ ndị bi n'obodo ukwu, n'agbanyeghị na-enwe a nnọọ n'èzí nwata, m ghọtara na, ị maara, na-eje ije site m obodo mepere emepe ogige, na, na m na-eme ihere na-ekwu nke a, na-eme ihe m na-eme nwere a n'ezie siri ike oge na-achọpụta ọtụtụ osisi na ụmụ ahụhụ na ndị ọzọ anụmanụ ụdị na m na-akọrọ obodo m. Ma n'ezie na-eme m ihere ịnakwere nke a n'ihi na nke a bụ akụkụ nke ọrụ m, ma ọ mere ka m chee na nke a bụ ihe m na-eche, karịsịa ma ọ bụrụ na ị bụ, ma ọ bụrụ na ị bụghị onye injinia gburugburu ebe obibi na obodo ecologist, dị ka onwe m, ị na-eleghị anya, ị maara, na-eche ihu na nke a ọzọ. O wutere m nke ukwuu mgbe m chọpụtara nke a ọmụmụ nke emere ma umuaka UK na US nke choputara na otutu umuaka nwere ike imata otutu otutu akara na aha ika, mana enweghi ike imata osisi ma obu osisi 10 mpaghara.

Ma echere m na ọ na-ekwu maka ụdị omume ọha mmadụ sara mbara. N'ezie, enwere nchọpụta ọzọ na-adọrọ mmasị nke na-aga n'ihu na nke a nke chọpụtara na n'ime afọ 50 gara aga, ọ dị ntakịrị na obere ntụaka maka okike na egwu na akwụkwọ anyị karịa ka anyị nwere afọ 50 gara aga, nke m chere na ọ bụ ihe na-adọrọ mmasị n'ezie. . Ọ na-ekwu naanị, ị mara, ọrụ nke okike na obodo anyị kwa ụbọchị, na anyị, na obodo anyị kwa ụbọchị. Ị mara, ole ka anyị na-ekwu maka okike, ole ka anyị na-ekwu maka ya na ịma mma ya na ịdị ebube ya na egwu anyị na akwụkwọ anyị na egwu anyị? Ego ole ka a na-atụle ya n'ụlọ akwụkwọ na n'ebe ụmụ anyị nọ? O wee mee ka m ghọta dị ka ọ bụrụ na nke a bụ ihe m na-agbasi mbọ ike, na-atụle ọrụ m, ị maara, ọ bụ naanị ọtụtụ ndị mmadụ nwere ike na-eche nke a ihu. Ma ọ dị oke egwu n'ihi na echere m na ọ na-ekwu usoro a sara mbara ebe anyị na-enweghị ezigbo echiche nke ọrụ na nke okike na ọ na-arụ na ndụ anyị kwa ụbọchị. Ma dị ka anyị hụworo site na nyocha, ọ bụ kpọmkwem mkparịta ụka ndị a kwa ụbọchị na okike ka anyị na-achọsi ike maka ahụike nke anyị yana maka nchekwa anyị site na ọdachi ndị metụtara ihu igwe.

[00:04:34] Jackie De Burca: N'ezie. Echere m na ihe na-abata n'uche m, Nadina, mgbe ị na-ekwu maka ya bụ iweta ya na ọkwa dịka anyị ga-ekwu letus nke ị maara, ị nwere ike iji na salad. Dị ka ọtụtụ ụmụaka na m ga-emekọrịta ihe, enweghị m ụmụ nke m, mana ị maara, o doro anya na ọtụtụ ndị enyi na-eme na ha ga-ahụ na ị na-enweta letus site na nnukwu ụlọ ahịa. Yabụ na ọ dị ka a na-ewepụ okike site na nha anya ebe ị maara, ebe a na-emepụta nri anyị.

[00:05:00] Nadina Galle: Ọfọn, nri, kpọmkwem. M pụtara, e nwere ụmụaka ndị tolitere n'obodo ndị na-eche na mmiri ara na-esi na nnukwu ụlọ ahịa. Ha na ehi anaghị emekọrịta ihe. N'ihi ya, ọ na-aga n'ezie na-egosi otú tere wepụrụ anyị na-aghọ. Ma ị nwere ike na-arụ ụka dị ka, onye na-eche? Kedu onye na-eche na ụmụaka amaghị maka nke ahụ? Gịnị mere nke ahụ ji dị mkpa ọbụna? M ga-arụ ụka na ọ na-akawanye na kasị existential, miri mgbọrọgwụ nke ihe na-eme ka anyị mmadụ, anyị njikọ ụwa na nri na anyị e na Ikuku na anyị na-eku ume na ihe onwunwe anyị na-eji, ha niile sitere n'ụwa. otu ụzọ ma ọ bụ ọzọ. Ma ozugbo anyị tụfuru nke ahụ kpamkpam, nke ọma, m na-atụ egwu ọdịnihu nke mmadụ n'echiche ahụ.

[00:05:44] Jackie De Burca: Ee, n'ezie. Na ọzọ, dị nnọọ ka ị na-ekwu okwu, Nadine, ọ na-abata m n'obi ma ọ bụrụ na ị na-eche banyere ọgba art, ị maara, nkà na ị na-ahụ, prehistoric art n'ọgba, nke a bụ nke anụmanụ, na-adịkarị, ọ bụghị ya niile. , ma ọtụtụ n'ime ya bụ nke anụmanụ. Yabụ, ị mara, mgbe anyị chere maka ya, ọ bụ naanị afọ 200 ma ọ bụ karịa nke nrụpụta wee si ebe ahụ gaa n'ihu, etu nke ahụ siri metụta ọha mmadụ. Ma tupu nke ahụ, ndị nna nna anyị niile na-etinye aka na okike kwa ụbọchị. Ọ na-adịkarị.

[00:06:21] Nadina Galle: Ee. Ma echere m na ọ bụ ya mere ọrụ okike obodo ji dị mkpa, n'ihi na dịka anyị. Anyị dị ka ụmụ mmadụ oge ochie nwere ahụmahụ n'oge ahụ, ọdịdị bụ nnọọ akụkụ nke ndụ anyị kwa ụbọchị. Echere m na anyị erutela ebe anyị chere na anyị nwere ike nweta, ị mara, mejuo iko okike anyị na ngwụcha izu ma ọ bụ n'oge ezumike na njem ma ọ bụ njem. Nnyocha ndị ọzọ na-egosikwa anyị na ezigbo uru nke okike na-abịa site na doses ndị ahụ kwa ụbọchị nakwa na ọ dịghị mkpa ka ọ bụrụ ihe ndị a, ị maara, nnukwu mbara ọzara. Ekwetaghị m ihe ọjọọ, ndị ahụ dị ịtụnanya ma ọ bụrụ na ị nwere ohere ileta. Ma inweta ọtụtụ ọgwụ ndị a kwa ụbọchị nwere ike isi na otu osisi a na-akụ n'èzí ụlọ gị, ebe ị na-ahụ ifufe na-efegharị na akwụkwọ, ebe ị na-anụ ka nnụnụ na-abụ abụ, ebe ị na-ahụ ndanda na-arịgo n'osisi ahụ. Dị ka gị, ị nwere ndị a, dose ndị a kwa ụbọchị. Nke ahụ bụ n'ezie ihe mejupụtara ihe ka ukwuu ná ndụ anyị.

[00:07:17] Jackie De Burca: Ee, mba, ekwenyere m gị kpamkpam. Na enwere m chioma, ị mara, na m nwere ike ịnweta nke ahụ. Ma n'ezie, ụfọdụ ndị, ọ bụ. Ọ dịghị mfe ime. Otu n'ime ihe na-eme m dị ka onye obi ọjọọ mana eziokwu, echere m, bụ ibi n'obodo ukwu nhata, ị maara, na-enwetụbeghị ụdị ya ụdị ndụ dị iche iche, kamakwa ike dị iche iche nke biodiversity na-echebe gburugburu ebe obibi na ahụike mmadụ. Ugbu a, nke ahụ na-eduga anyị n'eziokwu ahụ bụ na enweela nnukwu mbelata nke doro anya, ụdị mmadụ niile, mana ọkachasị ọnụ ọgụgụ ụmụ ahụhụ. Ị nwere ike ịgwa anyị okwu site na nke a, Nadine? Ị makwa otú o si emetụta anyị?

[00:07:56] Nadina Galle: Ee, ọ bụ ihe na-akpali mmasị n'ihi na anyị nwekwara ike ịhụ gburugburu ụwa na ụfọdụ n'ime obodo kasị ukwuu n'ụwa malitere n'ezie ma tolite na ụfọdụ n'ime ụwa kasị ukwuu. biodiversity na-ekpo ọkụ. M na-eche na dị nnọọ na-ekwu na ihe dị ka, ọma, gịnị mere anyị na-adọrọ mmasị biodiversity? Kedu ihe kpatara anyị ji chọọ idozi n'ebe ndị nwere ụdị dị iche iche dị elu. Ma echere m na anyị maara na ka ihe dị iche iche dị iche iche dị ndụ, ka anyị na-enwekwu ihe nchekwa anyị si dị iche iche ọdachi ndị na-emere onwe ha, ka ohere, ka itching na anyị nwere ike na-erigbu maka dị iche iche ndo akụrụngwa. Ọgwụ bụ nnukwu, ihe owuwu, ụdị nri dị iche iche. Ị mara, anyị chọrọ ibi n'ebe ndụ jupụtara na ndụ dịgasị iche iche. Ya mere echere m na ọ bụ ihe na-adọrọ mmasị na n'ime akụkọ ihe mere eme nke mmadụ, a adọtalarị anyị n'ebe ndị a na-ekpo ọkụ dị iche iche iji mepụta obodo anyị ma too obodo anyị. Mana n'ezie, ụzọ anyị si aga obodo mepere emepe dịkwa oke egwu nye ụdị ndụ dị iche iche. Ọ na-eduga na nkewa ebe obibi, nke a na-ekwu na ọ bụ nnukwu ihe iyi egwu dị iche iche n'onwe ya mgbe ị na-ewepụ ebe obibi. Ma n'ezie nkewa ahụ pụtara na, ị maara, na ị na-efunahụ ebe ịkwaga n'okike, ị na-efunahụ oke dị iche iche maka ụfọdụ ụdị anụmanụ iji nwee ike ịchụ nta ma ọ bụ ikpokọta ihe onwunwe ha.

Ma karịsịa otu n'ime ụdị kachasị dị irè bụ ọnụ ọgụgụ ụmụ ahụhụ anyị, dịka i kwuru, Jackie. Ị makwa, ndị mmadụ na-echekarị, ọ dị ka, nke ọma, ị maara, gịnị kpatara m ga-eji na-eche banyere ụmụ ahụhụ? Ana m eche maka enyí na agụ. M na-aghọta na ụmụ ahụhụ nwere ike ọ gaghị abụ ndị kasị charismatic nke ụdị na anyị nwere, ma ha bụ, n'ezie, ha na-eme ka ákwà nke hammock nke ndụ. Ha dị na isi, ị maara, ha bụ ndị na-emetọ ihe n'ụwa kachasị, nke n'ezie, dị oke mkpa maka inye nri. Ha bụ ndị na-akpachapụ anya. Ị mara, ha na-ahụ na decomposition nke organic okwu na-aga azụ n'ime ala na-alaghachi dị ka ọhụrụ ụdị ndụ.

Ha na-enye ule litmus a magburu onwe ya ma ọ bụ biomarker maka ụdị dị iche iche n'ozuzu ya. Ya mere, ihe anyị na-ahụ na mpaghara belatara ihe dị iche iche dị ndụ, ọnụ ọgụgụ ụmụ ahụhụ bụ ndị mbụ gara. Ya mere, ị nwere mmekọrịta a ebe ọ bụrụ na ọnụ ọgụgụ ụmụ ahụhụ na-ada, ihe dị iche iche dị ndụ n'ozuzu ya na-agbada. Yabụ na ọ bụ ihe ezi uche dị na ya na anyị chọrọ n'ezie ileba anya ma jikwaa ọnụ ọgụgụ ụmụ ahụhụ anyị ka anyị wee nwee ike ịnye onye nnọchi anya maka njikwa nke ụdị ndụ ndị ọzọ. Mana okwu ahụ bụ n'oge gara aga bụ na anyị enweghị ebumnuche ebumnuche iji tụọ ọnụ ọgụgụ ụmụ ahụhụ.

Ma m pụtara, echiche dị nnọọ mfe. Ụmụ ahụhụ na-esi nnọọ ike ịlele na ịgụta ọnụ.

Ma anyị nwere, ịmara, anyị enweela ọtụtụ ụdị atụmatụ sayensị nwa amaala nyere aka ntakịrị, mana ha enweghị ụfọdụ, ịmara na ha niile bụ nke onwe. Ya mere, n'ezie ahịa ahụ chara acha maka ebumnuche e ji atụ ọnụ ọgụgụ ụmụ ahụhụ ka anyị wee nwee proxy a maka ụdị dịgasị iche iche n'ozuzu ya.

[00:11:09] Jackie De Burca: Ya mere, ka anyị kwuo maka akụkọ dị n'azụ ọnọdụ nlekọta ụmụ ahụhụ dị iche iche nke nkà na otú nke a si arụ ọrụ.

[00:11:18] Nadina Galle: Ee, nke ahụ bụ akụkọ m na-ekpuchi n'akwụkwọ a na-akpọ igwefoto Diopsis. Na igwefoto Diopsis bụ n'ezie ngwọta maka nsogbu a. Nsogbu a ka m kọwapụtara na-agbalị ịmepụta a.

Ọ bụ. Ọ bụ isi, ọ dị ka obere tebụl. Na n'elu tebụl ahụ ị ga-etinye ma ọ bụ n'ala ahịhịa ma ọ bụ n'ubi ugbo, ma ọ bụ n'elu ụlọ elu n'ime obodo ebe ọ bụla ịchọrọ ịlele ọnụ ọgụgụ ụmụ ahụhụ, ọ bụ n'ezie obere tebụl ígwè a. N'elu ya, ị nwere nke a na-echebe site na ihe igwefoto, mgbe ahụ ị nwere nke a na-adaba na-acha odo odo. Ihe mere o ji edo edo bụ na odo bụ agba na-adọta ọtụtụ ụmụ ahụhụ na-efe efe. Ya mere igwefoto a, n'ụzọ bụ isi ka o si arụ ọrụ bụ na ọ na-ese foto ọ bụla 10 sekọnd, na oge ọ bụla enwere ahụhụ na mpe mpe akwa ahụ na-acha odo odo, ọ na-agba ọsọ ozugbo site na ọhụụ kọmputa iji chọpụta ọ bụghị naanị ụdị ahụhụ ahụ, kamakwa tụọ. biomass ya. N'echiche ahụ, anyị na-enweta ụzọ ezi uche dị na ya iji tụọ ọnụ ọgụgụ ụmụ ahụhụ na-efe efe, nke, n'ezie, bụrụlarị otu n'ime oke ya. Ọ na-ele anya naanị ụmụ ahụhụ na-efe efe, mana ọ bụ otu n'ime ụzọ kachasị mma anyị nwere ugbu a iji tụọ ọnụ ọgụgụ ụmụ ahụhụ. Ma nke abuo, kwa, na-atụ anya, m ga-ekwu na isi ojiji ikpe nke a bụ nyochaa ma ọ bụrụ na ego na itinye ego, na e nwere ọtụtụ n'ime ya n'oge na-adịbeghị anya na-awụsara n'ime biodiversity usoro na aka na-arụ ọrụ n'ezie n'ihi na nke ahụ, echere m, ị maara. , ihe dị iche iche dị iche iche dị iche iche na-enwe mmetụta na-edoghị anya na nke a na-adịghị ahụkebe. Ị mara, kedu ka ị ga-esi na-agba mbọ hụ na ego ị na-etinye na ya na-enyere aka n'ezie? Nke a bụ. Nke a bụ otu ụzọ isi mee nke ahụ.

[00:13:09] Jackie De Burca: Ee, nke ahụ dị ezigbo mkpa. M pụtara, n'ụzọ doro anya, ego ọ bụla ma ọ bụ ụlọ ọrụ, ị maara, na-etinye ego na nke a, ha chọrọ ịhụ ụfọdụ ụdị nloghachi na-enwe ike, ị maara, kwurịta nke ahụ na n'ime ha onwe ha mbadamba na doro anya na ọ bụrụ na ha nwere, ị maara. , ndị na-eketa òkè na ndị na-etinye ego na ihe ndị ọzọ. Yabụ na ọ dị oke egwu, n'ezie, ọ bụghị ya?

[00:13:30] Nadina Galle: Ee, ma ọ bụ nke ukwuu. M pụtara, ọtụtụ n'ime ndị a. Ọ bụ mmefu gọọmentị, yabụ na ọ bụ ego ndị na-atụ ụtụ isi. Yabụ, ị mara, ndị mmadụ chọrọ ijide n'aka na n'oge nwere ọtụtụ mmasị asọmpi dị iche iche, ọbụlagodi na gburugburu ebe obibi na ihu igwe, na anyị chọrọ ijide n'aka na anyị na-eji ego anyị eme ihe nke ọma.

[00:13:46] Jackie De Burca: Ihe ọzọ na-achọsi ike. Anyị na-ahụ mgbanwe dị egwu nke nnụnụ na ụmụ oke na-eme n'otu aka, nke m hụrụ na-adọrọ mmasị n'ezie. Ma n'aka nke ọzọ, e nwere ọrịa ọhụrụ na omume ọhụrụ dị ize ndụ nke ihe ndị ọzọ e kere eke. Ugbu a, dịka ọmụmaatụ, otu n'ime ihe ọmụmụ nke ị na-ekwu maka ya n'akwụkwọ ahụ bụ nchọpụta nke ụcha ọkụ ụfọdụ ejula, nke mere n'ihi na ha na-eme mgbanwe na gburugburu ebe obibi ha.

Kedu ka esi achọpụta nke a na kedu ngwa ọrụ dị ugbu a gbasara mpaghara a?

[00:14:21] Nadina Galle: Ee, yabụ nke a bụ, nke a dị egwu, echiche nke mmalite obodo. Nke a bụ onye ọkà mmụta sayensị Dutch, ọkachamara n'ihe banyere anụ ahụ na mbụ, mana ọ bụ ọkà mmụta ihe banyere evolushọn n'echiche sara mbara nke okwu ụwa. Aha ya bụ Menno Schildhausen na ọ na-arụ ọrụ na ihe ngosi nka biodiversity na center a na-akpọ Naturalis na Netherlands na Leiden. Ọ lebakwara anya n'ọtụtụ ihe atụ dị iche iche nke ihe a, nke ọ kpọrọ evolushọn obodo. Ya mere nke ahụ nwere ike were ihe ọ bụ n'ezie. Anyị na mbụ chere na Darwin evolushọn, anyị agaghị enwe ike ịhụ na a mmadụ ndụ. Right. Anyị enweghị ike ịhụ evolushọn na-eme. Nke bụ, ị maara, otu n'ime isi ihe kpatara Darwin nwere nnukwu nsogbu ime ka echiche ya pụta ìhè. N'ihi na ọ na-esiri ndị mmadụ ike ikwere na nke a nwere ike ime n'ihi na ha apụghị iji anya ha hụ ya. Na ihe anyị na-ahụ na evolushọn obodo, n'ime mkpụmkpụ ndụ nke ụdị dị ka ụfọdụ ụmụ ahụhụ na dị ka nnụnụ na dị ka ụfọdụ osisi, anyị nwere ike ịhụ evolushọn ozugbo, dị ka Mennosculfeizer si tinye ya. Ya mere, ihe atụ nke a ga-abụ na n'obodo ukwu, e nwere ụfọdụ ụdị osisi ndị malitere n'ezie iji dobe mkpụrụ ha nso na nne osisi karịa n'oge mbụ evolushọn cycles. N'ebe mkpụrụ osisi ndị ahụ, ị ​​ga-achọ n'ezie ka ha dị ọkụ ma dị mfe ijide ikuku ka ha wee gbasaa. Right. N'ihi na nke ahụ bụ ihe mgbaru ọsọ kasịnụ nke evolushọn, bụ ịchụsasị ụdị gị kpọmkwem ka o kwere mee ma jiri ọtụtụ niche dị ka i nwere ike. Ụdị ihe ọkụkụ a etolitela n'ezie iji dobe mkpụrụ ya nso na osisi nne. N'ihi na, na ị maara, asphalt, ihe gbajiri obodo ukwu, ị na-yikarịrị ka i guzobe ma ọ bụrụ na ị dobe nso nne osisi, n'ihi na anyị maara na na osisi enweela ike mgbọrọgwụ na ụfọdụ ala vesos ee, ị nwere ike gbasasịa nnọọ anya. . Ma ọ bụrụ na ndị osisi, ị maara, ala na asphalt ma ọ bụ n'okporo ámá, ha na-na na doro anya na-agaghị enwe ike ịga nke ọma.

Yabụ na nke ahụ bụ onye nzuzu mara mma. Nke ọzọ bụ uko ndị malitere n'ezie na-ekwu okwu na ọtụtụ elu frequency ka ha nwere ike n'ezie na-anụ ibe ha n'ihi ụda nke okporo ụzọ, nke bụ n'ezie, n'ezie na-ara m ara.

[00:16:47] Jackie De Burca: Ị nwere, ọ dị ịtụnanya.

[00:16:49] Nadina Galle: Ya mere ọ dị mma. Ma enwere, enwere m, yabụ Menuscule dere akwụkwọ a na-enweghị atụ, otu n'ime ọkacha mmasị m akpọrọ Darwin na-abịa n'obodo. Ọ bụ aha ọma dị otú ahụ. Ma o nwere n'ezie, ọ bụ akwụkwọ chock jupụtara kpọmkwem ụdị ihe atụ ndị a. Enwere m ike ịga n'ihu n'ihi na ha na-adọrọ mmasị. Ma otu n'ime ha.

[00:17:08] Jackie De Burca: Gaa n'ihu, gwa anyịkwuo. O doro anya na otu n'ime ha.

[00:17:14] Nadina Galle: Otu n'ime ndị ọzọ a m chere na ọ dị njọ dịkwa ka agba nke squirrels. Ya mere, unu squirrels abụwo n'ezie. Ya mere, ebe m tolitere na ndịda ọdịda anyanwụ Ontario, ị nwere squirrel ọwụwa anyanwụ na ị nwekwara ụdị dị iche iche gbara ọchịchịrị. Ya mere, ebe m tolitere, dị ka n'ime oke ọhịa, dịka ị ga-ahụ squirrels na-acha ntụ ntụ mgbe niile, dịka nke ahụ bụ nke kachasị ewu ewu. Ị ga-ahụ nke ahụ mgbe niile. Mgbe ahụ, mgbe m dị afọ 18, akwagara m Toronto ka m gụọ akwụkwọ maka nzere bachelọ m, ị na-ahụkwa squirrels isi awọ mgbe ụfọdụ.

Ọtụtụ oge, ị na-ahụ ndị a na-amasị nnọọ ọchịchịrị, ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ụdị ojii dị iche iche nke squirrels ndị a. Ya mere, amalitere m ileba anya na nke ahụ. Ndị ọkà mmụta ihe banyere evolushọn ahụwokwa na squirrel ndị a na-ewu ewu na gburugburu obodo n'ihi na ị na-ahụ ha nke ọma megide isi awọ isi awọ nke bụ obodo anyị. Ya mere squirrels na-acha ntụ ntụ na-adịkarị ka ọ ga-abụ igbu ụzọ n'obodo naanị n'ihi agba ha. N'ihi na ị na-ahụ ha nke ọma megide ndị squirrels ojii ndị a, ha pụtara karịa. Ya mere enwere otutu n'ime oji ojii ndia. Yabụ na ọ bụ naanị ihe atụ dị otú ahụ. Ọ bụ naanị, ọ dị egwu n'ihi na ị nwere ike n'ezie, dịka m kwuru, ị nwere ike ịhụ nke a ozugbo. Ị nwere ike ịhụ nke a ka oge na-aga. Na otu n'ime ihe atụ Menno nwere mmasị na ya bụ agba agba ejula, kpọmkwem nke a, ụdị anụ ahụ nke a na-eji mee ihe n'ọtụtụ nyocha dị iche iche. Nnyocha gburugburu ebe obibi kpọrọ ya. Echere m, ọ dị ka ejula ubi gị. Na isi otú ọ chọrọ ịmụ nke a, na nke a bụ otú e si mụọ ọtụtụ ikpe evolushọn nke obodo, bụ site na iji tọn na tọn nlele. N'ihi na ịchọrọ ijide n'aka na nke a abụghị naanị nke a kwụsịrị, nri? Ịchọrọ ijide n'aka na ị nwere ike n'ezie na-enwe ike ịgwa evolushọn ọnọdụ na nnukwu ego, ị maara, ọzọ samples ka mma.

Ma gịnị ka ị na-eme? Ị mara, ị nwere ike izipu ndị agha iji nweta ihe atụ ndị a niile dị iche iche nke osisi dị iche iche ma were foto nke squirrels na ejula. Ya mere, ha na-eji ike nke sayensị ụmụ amaala na ha haziri ngwa a na-akpọ Snail Snap na ha na-akpọkarị ndị mmadụ nọ n'obodo dị iche iche na Netherlands ka ha see foto nke ụdị nsị ala a. Na nke ahụ na-arụ ọrụ nke ọma n'ihi na a maara ha nke ọma, ọ dị mfe imezi, ịmata, na ha adịghịkwa aga ngwa ngwa, ya mere ọ dị mfe ịse foto. Ma ha chịkọtara ihe dị ka, echere m na ọ bụ 8,300 geolocated na nke ahụ dị ezigbo mkpa. Ihe oyiyi geolocated nke ejula ndị a. Ha na-agbakwa ha ọzọ site na kọmputa ọhụụ algọridim, na ha wee nwee ike ịhụ na ejula ndị dị na nnukwu obodo etiti na nkezi, n'ezie nwere ọkụ shells karịa ndị na-abụghị nke obodo center.

N'ụzọ bụ isi, ejula ubi a na-agbanwe ugbu a n'ụdị abụọ a dị iche iche. Na nke bi n'ime nnukwu obodo mepere emepe nwere shei dị ọkụ karị n'ihi na ọ na-enwe ike ịnagide oke okpomọkụ ka mma, yana okpomọkụ ka mma. Echere m na nke a bụ ihe na-atọ ụtọ n'ihi na n'ezie ihe ọ na-eme bụ na ọ na-eme ka agba nke ụlọ ya, nke elu ụlọ ya dịkwuo ọkụ. Na nke a bụ n'ezie a usoro anyị na-ahụ na ụmụ mmadụ na-eme. Mgbe anyị na-enweghị ike mejuputa a green n'elu ụlọ anyị ụlọ, Otu n'ime ihe ndị kasị ọnụ ahịa dị irè anyị nwere ike ime bụ n'ezie agba anyị n'elu ụlọ na-acha ọcha ka ha na-enwe ike nke ọma na-egosipụta ìhè na ya mere na-anyị. obibi otutu oyi kwa. Ya mere, ọ bụ naanị ihe ọchị, otu, ịhụ ike nke sayensị ụmụ amaala na nke a, abụọ, ịhụ na ejula na-agbanwe n'ezie n'ụzọ dị otú a, na atọ, ihe anyị bụ ụmụ mmadụ nwere ike ịmụta n'ezie na ejula.

[00:21:01] Jackie De Burca: Ọ bụ ihe ịtụnanya. Ọ bụ ihe na-adọrọ mmasị n'ezie, Nadina, mgbe ị na-eche banyere ya, dị ka, ma squirrel na eju nke ị ka kwuworo banyere ya, dị ka, ha ga-agbanwe ma nwee n'ụzọ ụfọdụ ma ọ bụ ọzọ gbanwee agba ha. Pigmentation, n'ezie.

[00:21:17] Nadina Galle: Ee, ee. Ịlanarị. Nke ahụ bụkwa ihe nzuzu. Ọ dị ka. Ma n'ezie, ọ. Ọ bụ evolushọn. Right. Ya mere, ihe nke ahụ pụtara bụ na ejula ndị nwere agba gbara ọchịchịrị na-ala n'iyi ngwa ngwa karịa ndị nwere ejula agba. Yabụ na ndị ahụ na-ala n'iyi. Nke ahụ pụtara na ụdị ọkụ ọkụ dị iche iche na-enwe ohere ịmụ nwa. Na ka oge na-aga. Ma n'ezie, ị maara, ejula nwere ndụ ndụ dị mkpụmkpụ karịa oge, nke na-adị ngwa ngwa. N'ime ndụ mmadụ, anyị nwere ike ịhụ na ihe ka n'ọnụ ọgụgụ n'ime ndị ejula nwere mgbe ahụ nwere obere mgbọ.

[00:21:51] Jackie De Burca: Ee, n'ezie. Ya mere ọmụmụ ihe na-adọrọ adọrọ nke na ị na-ekere òkè n'akwụkwọ ahụ. Enwere nnukwu ngwaọrụ ndị ọzọ ị na-egosipụta. A na-akpọ otu nnụnụ nnụnụ, nke ọzọ bụ earthsnap. Gịnị bụ ha na onye kere ha?

[00:22:07] Nadina Galle: Ee. Yabụ na Earth Snap dị. M ga-amalite na nke ahụ, n'ihi na ọ dị ka Snail snap n'echiche na ọ na-enwe ike ịmata ụdị. Ọ bụ ezie na Earth Snap abụghị naanị maka ejula, ọ na-eme nke ahụ maka ọtụtụ nde osisi na ụdị anụ ọhịa gburugburu ụwa. Onye mepụtara ya bụ Eric Rawls. O sitere na Texas, ugbu a bi na Colorado. Na mbụ ọ malitere na ihe a na-akpọ earth.com, nke bụ isi ihe mgbaru ọsọ ya na ndụ, bụ ịmepụta nnukwu ebe nchekwa foto na nleba anya na ozi gbasara ụdị ọ bụla dị n'ụwa. Nke ahụ bụ ihe mgbaru ọsọ ya. Dabere na ozi ahụ, ọ malitere ihe a na-akpọ PlantSnap, nke bụ, ruo taa, otu n'ime osisi kachasị mma na-achọpụta ngwa na ahịa.

Ma mgbe ihe ịga nke ọma nke Plant Staff, ọ chọrọ ịga ọbụna ibu, na o kpebiri imeghe dum earth.com repository na-eke ihe niile na otu osisi, ị maara, flora na fauna achọpụta ngwa. Ma ọ na-agbasi mbọ ike ugbu a ịmalite ngwa ahụ. Ọ na-atụkwa anya, m na-ekwu, dị ka ngwa a na-akpọ Inaturalist, nke a na-ejikwa ọtụtụ ebe na nke ukwuu maka nchọpụta sayensị, o nwere olile anya na nke a bụ ihe anyị malitere mkparịta ụka, nwere ike inye aka n'ezie ịlụso ihe ahụ anyị na-akpọ ọgụ. osisi ìsì . N'ihi na ekwere m na ihe niile na-amalite na naanị ihe ọmụma na mmata na nghọta. Ka anyị na-aghọtakwu ihe na-eto eto na ihe ndị bi gburugburu anyị, ka anyị na-aghọtakwu banyere ya, otú ahụ ka anyị nwere ike na-elekọta ya na otú anyị ga-eme, na-atụ anya, iji chebe ya. Yabụ nke ahụ bụ Eric Rawls na Earth Snap, mgbe ahụ, ndị nyocha na Mahadum Cornell mepụtara Birdcast yana ihe akpọrọ Merlin. Merlin bụ ngwa ọzọ bụ n'ezie. Ọ dị ka Shazam maka egwu nnụnụ. Ha na-enwe ike ịchọpụta egwu nnụnụ dabere naanị na abụ nnụnụ. Ị nwere ndekọ nke ahụ ma ọ bụ ị na-egwu ya na ndụ ma ọ bụ dekọọ ya na ndụ, ma ọ na-enwe ike ịmata nke ahụ ma nwee olile anya chọpụta ụdị nnụnụ ahụ bụ. Na nke a bụ nnọọ ụdị ọhụrụ ụzọ ime ya. N'ihi na, n'ezie, dị ka ị pụrụ iche n'echiche, na ihe ndị dị ka, na ngwa dị ka Earth Snap, osisi dị mfe foto. Ha anaghị emegharị ahụ. Ụdị anụmanụ ụfọdụ. Dịkwa mfe foto nnụnụ, Nnọọ, siri ike. Ya mere, inwe ihe dị ka Merlin na-atọ ụtọ n'ezie n'ihi na ọ nwekwara ike. Ị mara, ihe anyị nwere ike ime mgbe ahụ bụ na anyị nwere ike ịdekọ ndekọ n'etiti ogige ntụrụndụ, n'etiti ọhịa, n'etiti ogige ụlọ elu. Anyị nwere ike iwere ndekọ ndị a ma dabere na ndekọ ndị ahụ, nwee ike mata n'ezie nnụnụ ndị dị na mpaghara ahụ. Na ụzọ ha kpọmkwem na-eme ya Amamịghe echiche na-adọrọ mmasị n'ezie. Ha anaghị eme ya naanị na ndekọ ọdịyo. Ihe ha na-eme n'ezie bụ na ha tọghatara ndekọ ọdịyo ahụ ka ọ bụrụ, ekwenyere m na a na-akpọ ya a. A na-akpọ ya sonogram, ebe ị nwere, dị ka, ihe ngosi nke ọdịyo ahụ? Na dabere na nke ahụ, dịkwa mma, ha na-enwe ike ịgba ọsọ ọgụgụ isi ha na-achọpụta, ọ dị mma, nke sonograms yiri ibe ha na nke nwere ike ịbụ nke nnụnụ ahụ. Ọzọ, ọ nweghị ngwa ndị a zuru oke. Ọ dịghị nke ọ bụla n'ime ha bụ onye na-anọchi anya, ị maara, onye na-ekiri nnụnụ na-anwụ anwụ ma ọ bụ onye na-anwụ anwụ siri ike, n'ezie. Mana echere m na ha bụ naanị ụzọ mara mma isi mee ka mmekọrịta mbụ na okike na ụfọdụ ụdị anyị bi n'etiti ndị mmadụ nwere ike ọ gaghị enwe.

[00:25:42] Jackie De Burca: O doro anya. Mba, mba, mba, kpamkpam. Na ọzọ, ị mara, ị na-akpalite usoro echiche ka ị na-. Ka ị na-ekwu maka ihe ndị a niile. Ma m na-eche, ama m na anyị nwere ntakịrị ihe dị iche nke afọ, ihe dị ka afọ 20 ma ọ bụ ntakịrị ntakịrị karịa, echere m.

Mana m na-eche, Nadina, ị nwetara otu ihe ahụ n'ihe gbasara ezinụlọ gị ịlaghachikwuru nne na nna ochie gị ebe ọ dị mma na Ireland? N'ezie maka m, n'ihi na nne nne m na-ekwu maka, dị ka, eke, eke osisi nwere ike gwọọ ihe, ụfọdụ mmewere nke ụfọdụ ụdị. Ya mere, ọ bụghị otú ahụ. Ọ bụghị na azụ azụ bụ ihe m na-agbalị ikwu, ebe ọ bụ na, ị maara, ọ bụ relatable na-eche banyere osisi dị ka ọgwụ.

[00:26:23] Nadina Galle: Ee, n'ezie. Ma echere m, ihe m na-ekwu bụ, nne nne m na-arụ ọrụ nke ukwuu n'otu ụzọ ahụ, na ọbụna nne m mere ruo n'ókè ụfọdụ. Ma nke ahụ bụ ihe m kwenyere na ọ bụ. Etufuola n'ime, ka anyị kwuo, ọgbọ puku afọ Gen Z, ma ọ bụ karịa azụ karịa nke ahụ. Mana m na-ahụ nnukwu mweghachi a. Dị ka, echere m na enwere mmasị na-achọpụtaghachi, ị mara, kedu ka anyị si eme nri site na ọkọ? Echere m, lelee naanị mgbanwe mgbanwe achịcha ntụ ọka nke anyị hụrụ n'oge COVID mgbe onye ọ bụla malitere ime achịcha nke ha n'ụlọ. M pụtara, ya bụ, nke ahụ bụ ihe bụ n'ezie, n'ezie nkịtị, ị maara, quote unquote, laa azụ na ụbọchị na anyị na, ị maara, anyị ụdị. Anyi tufuola nka nka kpam kpam n'ihi na o nweghi onye kuziri anyi, n'ihi na nne anyi ma obu nna anyi tufuola nka otu ahu, imakwa na otutu dika, ikwa akwa, imara, agawa, imara. , gafere site na radar ma ọ bụ ihe ndị dị ka, ị maara, isi, isi, dị ka nrụzi igwe ma ọ bụ isi, ị maara, ngwá electronic ma ọ bụ ngwa nrụzi.

Ị mara, anyị na ụdị furu efu na anyị, ị maara, ụwa anyị nke ịzụ ahịa na otú ọ dị mfe iji dochie ihe dị iche iche na mmasị anyị na ihe ọ bụla ọhụrụ na inwe mmelite ndị a, ị maara, teknụzụ ndị a na ihe ndị a. Echere m na anyị echefuola nke ahụ. Ma ekwere m na e nwere nnukwu mweghachi a. Na ị na-ahụ ya na ihe ndị dị ka ndị mmadụ na-achọ homestead, ọbụna na, ị maara, nnukwu obodo ukwu n'ụlọikpe, ndị mmadụ na-achọ na-eto eto nke ha nri, ọbụna na mbara ihu, a ọhụrụ ụdị mweghachi na ịchụ nta na dị ka n'èzí ọzara ichu nta na survivalist ichu nta. . Dị ka, ọ dị m ka enwere nnukwu ụdị mweghachi nke mmasị na ihe ndị ahụ yana ime ụlọ. Ma echere m na nke ahụ mara mma n'ezie n'ihi na ọtụtụ n'ime ihe ọmụma ahụ, otu, echere m na ọ na-eme ka ndụ anyị dịkwuo ụtọ na ọtụtụ ihe mara mma iji nwee ike ịfefe ụdị amamihe na ihe ọmụma ahụ. N'ikpeazụ, echere m na ọdịdị nwere ọtụtụ azịza. Anyị dị nnọọ ụdị echefuwo otú e si ege ntị.

[00:28:28] Jackie De Burca: N'ezie, kpam kpam. Ya mere, nke ahụ na-eduga m na Nadina na isi nke isii. M hụrụ n'anya n'ezie aha ị nyere ndị ọkà mmụta sayensị n'ime anyị, nke dị ịtụnanya n'ezie n'ihe gbasara sayensị obodo, sayensị na itinye aka.

Yabụ na anyị emetụla nke ahụ aka na ọkwa ụfọdụ. Kedu ihe bụ obodo mepere emepe zuru ụwa ọnụ anụ ọhịa nyocha site na ịma aka okike obodo?

[00:28:56] Nadina Galle: Ee, ahụrụ m ihe atụ a n'anya nke ịma aka obodo obodo n'ihi na m na-eche nke ukwuu mgbe ngwaọrụ na teknụzụ ndị a, ị maara, ha na-anọkarị n'ụlọ elu ọdụm nke agụmakwụkwọ na ọ na-esiri ya ike. maka nkezi nwa amaala gị isonye.

Na ihe ịma aka obodo na-eme bụ na ọ na-akpọ abalị ndị mepere emepe si n'akụkụ ụwa niile kwa afọ n'ime ụbọchị anọ BioBlitz. Ọ na-emekarị na njedebe nke April, mmalite nke May, na ọ malitere na 2016. N'ihi ya, ha dị nnọọ nwere ha nke itoolu mbipụta na 2024. Ọ malitere dị ka a dị mfe mpi enyi na enyi, ish mpi n'etiti Los Angeles na San Francisco. Ọ bụ California Academy of Sciences na Los Angeles County Museum of Natural History haziri ya. Ma e bu n'obi iji ngwa inaturalist dị ka ụzọ isi mee ka ụmụ amaala na-etinye aka na obodo ndị a ka ha see foto, chọpụta na bulite ọtụtụ ihe nleba anya banyere ụdị ndụ dị iche iche nke mpaghara n'ime oke obodo nye ndị na-adịghị ike dị ka o kwere mee.

Na nke a isi wepụrụ. O mere ka ọtụtụ ndị mmadụ na-etinye aka kwa afọ. O toro site na ihe dị naanị na obodo abụọ a na ihe dị na California, na ihe dị naanị na US na ihe ugbu a ka weghaara ụwa. Na mbipụta gara aga na 2024, ihe karịrị obodo 700 sonyere.

M n'ezie ga-abụ akụkụ nke ya na la, ọ bụghị isi obodo, kama obodo kacha ibu na Bolivia. La Paz enwetala okpueze onye mmeri nke ịma aka obodo obodo kemgbe afọ atọ gara aga n'usoro. Eji m okpu National Geographic Explorer nọrọ ebe ahụ, na-ewepụta akwụkwọ akụkọ gbasara ịma aka obodo na ihe butere La Paz na mmeri ndị a.

E nwekwara ihe abụọ m mụtara. Otu, lapasse bụ otu n'ime ihe ndị dị ndụ n'ụwa. Right. Ya mere, nke ahụ na-eme ka imeri ihe dị ka nke a n'ihe gbasara ọtụtụ ụdị achọpụtara na nleba anya na-eme ka ọ dị ntakịrị mfe. Ma La Paz meriri maka inwe ọtụtụ ndị na-etinye aka, gụnyere, nke bụ ihe na obodo ọ bụla, n'ezie, nwere ike ịsọ mpi na otu n'ime ụzọ ha bụ ngwá agha nzuzo ha, ma ọ bụrụ na ịchọrọ, na ha nwere ike ime. Nke a bụ ha nwere ọgbakọ obodo, isi Bolivia nke Nchekwa anụ ọhịa Society, tinye aka n'ezie ma jiri njikọ ha tinye aka n'ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ụlọ akwụkwọ sekọndrị ọ bụla na mahadum na kọleji dị na La Paz. Ya mere, n'ime ụbọchị anọ a, ọ bụ n'ihi na ọ na-emekarị. E nwere Friday na e nwekwara Saturday, Sunday, e nwekwara Monday. Yabụ na Fraịde na Mọnde, ha enweghị ụlọ akwụkwọ. Ụlọ akwụkwọ ha maka ụbọchị ahụ bụ ịga njem njem eduzi na ogige ntụrụndụ mba dị iche iche, ogige ntụrụndụ dị iche iche, ọbụna n'okporo ámá, dị ka ebe ndị a niile dị iche iche ha họpụtara. Na ha na-eziga ụgbọ ala juputara na ụmụ akwụkwọ na mpaghara ndị a dị iche iche na njem ndị a iji gaa chọpụta ụdị dị iche iche o kwere mee. Ma ha nwere nke a dịka akụkụ nke usoro ọmụmụ ha maka oge ahụ ebe ha na-arụ ọrụ n'ezie dabere na nleba anya ha mere. M zutere onye nkuzi biology a dị egwu, Nwada Gladys. Na Oriakụ Gladys, onye nkuzi bayoloji, ọ na-agwa ụmụ akwụkwọ ya, dị ka, ọ bụghị njedebe nke ụbọchị akwụkwọ gị ruo mgbe ị mata ma ọ dịkarịa ala 200 abụghị ụdị, ruo mgbe ị na-eme ma ọ dịkarịa ala 200. Na n'ezie ị ga-enwetakwu isi. Ị na-eme. Ya mere ọzọ, ihe anyị malitere mkparịta ụka a na Jackie, echiche a nke osisi kpuru na m ga-ekwu ụdị flora na fauna ìsì n'ozuzu. Ihe ị na-eme bụ ịkpọrọ ụmụaka na-eto eto gaa n'obodo ha, ebe ha bi, ebe ha tolitere, ebe ezinụlọ ha si kwa afọ n'ememe a mara mma nke anụ ọhịa ndị mepere emepe. Ị na-arịọkwa ha ozugbo ka ha tinye aka na ya, ọ bụghị naanị site n'inwe ihe ha chọpụtara na ịmụta banyere ya, kamakwa ịghọta ihe na-eto eto na mpaghara ha na inwe obi ụtọ n'ụzọ ha nwere ike ịgwa ezinụlọ ha na olileanya ụmụ ha banyere ya. n'ọdịnihu.

Ma ọ bụ naanị ụzọ mara mma n'ihi na ọdịdị obodo na-alụ ọgụ maka ụdị nnabata ahụ kwesịrị ya. Ma ihe m hụrụ n'anya bụ nke a ụbọchị anọ BioBlitz. Ọ fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ezumike, emume nke obodo mepere emepe kwa afọ. Na ekele nye Allison Young na Lila Higgins, bụ ndị butere ma malite ịma aka a n'afọ ndị ahụ niile gara aga.

Amakwaara m na ọ na-agwa Alison Young okwu, ọ na-echu ya ụra site n'ókè o siri nweta ya, nnukwu ebe ọ na-aga, na ọnụ ọgụgụ ndị mmadụ na-etinye aka na ya kwa afọ. Ọ bụ n'ezie ihe.

Aga m akpọ aha nchọpụta abụọ kacha amasị m nke m mụtara n'oge gara aga. Otu bụ agwọ Bolivia, nke e chere n'ezie na ọ ga-apụ n'anya na La Paz. A hụbeghị ya n'ezie kemgbe ihe karịrị afọ 40. Ahụbeghị ya ma nwa akwụkwọ ụlọ akwụkwọ sekọndrị chọtaghachiri ya n'oge ịma aka obodo. Ha nwetara foto ya.

[00:34:15] Jackie De Burca: Yabụ na nke ahụ dị ịtụnanya. Kere nte eketiede eyen ukpepn̄kpọ oro.

[00:34:20] Nadina Galle: Ọ bụ ihe na-awụ akpata oyi n'ahụ. M pụtara, yiri akụkọ mere na, m kwere na ọ bụ West Virginia. Ọ bụ ahụhụ pill bụkwa otu ụdị akụkọ ahụ. Ị maara, nke e chere na ọ ga-apụ n'anya, ndị nchọpụta ahụbeghị kemgbe ọtụtụ iri afọ, otu nwa akwụkwọ dị afọ 15 bụ onye nna ya kọwara dị ka onye riri ahụ kpamkpam. Ị mara, ọ chọghị ime ya na papa ya mere ka ọ jiri ekwentị ya mee ya, blah, blah, blah. Ọ na-aga, ọ na-ese foto nke ahụhụ pill a. O nwere nke a kpamkpam dị ka ndụ mgbanwe oge. Ọ na-aga ọnụ ala. Ọbụghị naanị na ọ na-ebipụta nchoputa agụmakwụkwọ yana ndị sitere na California Academy of Sciences na akwụkwọ akụkọ sayensị nyochara ndị ọgbọ tupu ọ gụchaa ụlọ akwụkwọ sekọndrị, mana ọ gara n'ihu na-amụkwa zoology.

[00:35:02] Jackie De Burca: Nke ahụ bụ akụkọ dị ịtụnanya. Ma n'ụzọ doro anya, ee, ị nwere ike iche n'echiche na enwere ụmụaka ma ọ bụ ndị na-eto eto bụ ndị a na-atụgharị ndụ ha site na ịma aka obodo a.

[00:35:16] Nadina Galle: Ee ee. M pụtara na e nwere nnọọ, e nwere, e nwere ọtụtụ ihe atụ nke na n'akwụkwọ nakwa. Dị ka ọ dị onye ọzọ nwere mkpọsa Heat Watch nke anyị tụlere. Ekwenyere m na ọ bụ na nkeji nke abụọ, echiche a. Anyị nwere ike ime ihe ndị a hyper local nha nke okpomọkụ na ambient okpomọkụ na gburugburu gị ka ị nwee ike ịmepụta mma greening amụma na mma jụrụ azum. Enwere nke a, enwere nwa akwụkwọ ebe ahụ n'ihi na ha na-agbalị itinye ụmụ akwụkwọ sekọndrị dị ka o kwere mee na ọrụ ahụ. Enwere nwa akwụkwọ sekọndrị nke site na mkpọsa Heat Watch chọpụtara na ụlọ ya na nkezi dị ka ogo 10 ma ọ bụ 15 dị ọkụ karịa ụlọ enyi ya. Ma ọ dị ka, nke ọma na-eme ka uche n'ihi na anyị na-aga mgbe niile na-egwu ebe ahụ n'oge okpomọkụ n'ihi na ọ bụ nnọọ oyi na ya backyard na n'okporo ámá ya karịa online. Ọ bụ, ọ bụ nke a sitere n'ike mmụọ nsọ. Ọ nọ n'ezie, na njedebe nke ịhapụ ụlọ akwụkwọ n'ihi na ezinụlọ ya na-enwe ihe isi ike ego, ọ chọkwara ịhapụ ụlọ akwụkwọ ma rụọ ọrụ n'ụlọ ahịa iji nyere ezinụlọ ya aka. Na onye guzobere Heat Watch, Vivek Shonda, akpọtụrụla nwa akwụkwọ ahụ wee malite n'ezie inye ya ndụmọdụ. Ma ugbu a, ọ nọ na mmemme mmụta mahadum maka sayensị gburugburu ebe obibi. Na Vivek ka nọ na-ekwu, ekwenyere m na m dere nke a n'akwụkwọ ahụ dị ka ọ pụghị ichere iwere ya mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ n'ihi na o mere nke a sitere na akụkọ ahụ. Na ọ dị nnọọ na-aga na-egosi, dị ka, e nwere ọtụtụ ndị mara mma, ị maara, nke a bụ, nke a bụ ibu karịa nnọọ ịgbanwe, ị maara, anyị gburugburu ebe obibi na ebe anyị bi. Mana enwere, enwekwara ohere ọrụ mara mma maka ndị ntorobịa anyị ebe a. Ma anyị ga-achọ nke a ọgbọ ọzọ nke, ị maara, Internet nke ọdịdị innovators ma ọ bụ techno ecologists n'ezie, ị maara, na-edu a avant garde. Ma ọ bụ nnọọ ihe ịtụnanya ịhụ atụmatụ ndị dị otú a na-eme mgbanwe ahụ.

[00:36:59] Jackie De Burca: Ọ bụ kpam kpam. Enwere m oku ụnyaahụ site n'aka onye ọka iwu dabere na England banyere uru net biodiversity iwu nke doro anya na-apụta na mbụ na 2024, na February n'ebe ahụ. Na nke ahụ jikọtara ya na eziokwu ahụ bụ na o nwere echiche azụmahịa iji mee ya. Anyị nwekwara usoro mmụta anyị zụlitere na nke ahụ. Ihe a niile dabere n'eziokwu ahụ bụ na ọ nweghị ebe ọ bụla ndị ọkachamara n'ihe gbasara gburugburu ebe obibi ga-ezuru naanị iji hụ otu iwu ahụ. Yabụ na ọ bụ obere ihe atụ nke ihe ị kwuru n'ụzọ ziri ezi, Nadina, nke bụ na ọgbọ a na-abịa ugbu a, enwere ohere dị ebube maka ha ịbụ nnukwu ndị na-eme mgbanwe na itinye aka na okike, dịka ị na-ekwu, ị maara, na , na Nchikota na nkà na ụzụ, nke bụ n'ezie kpọmkwem ihe ị na-ekwu banyere, ị maara.

[00:37:52] Nadina Galle: Mba, nke ahụ bụ ihe. Ma, anyị ga-achọ ha. M pụtara, anyị chọrọ ha ụnyaahụ na anyị n'ezie chọrọ ha ugbu a. Ya mere, m, echere m na ihe dị ịtụnanya banyere nke a bụ ụdị nke ọgbọ na-esote ndị na-eto eto na-anwụ anwụ siri ike gburugburu ebe obibi na ndị hụrụ ọdịdị n'anya n'obi, ma hụkwa ike nke nkà na ụzụ nwere ike inyere aka, ị maara, merie ndị kwesịrị ịdị. meriekwa ma nyere ha aka n'ọrụ ha. Echere m na nke ahụ ga-adị oke egwu. M na-ahụ onwe m na-eme obere na-erughị kwenye banyere ike ụzọ na nkà na ụzụ nwere ike inyere anyị aka n'ọgụ a na ndị ọzọ nwere na-abụ ihe nke abụọ ọdịdị.

[00:38:32] Jackie De Burca: N'ezie. Echere m, echere m na nke ahụ kwesịrị ịbụ ikpe. Olileanya, Nadine, dị ka ị na-ekwu ugbu a, anyị ekpuchila ọtụtụ ihe ọzọ, nke na-egbuke egbuke na anyị nwere otu ihe omume ọzọ maka ndị na-ege anyị ntị na-atụ anya nke a ga-elekwasị anya nke ukwuu gburugburu ahụike na ahụike atụmatụ na omume banyere. na-ejikọta doses nke okike kwa ụbọchị, na-atụ anya maka ndị nwere ike ijikwa ya na otú nke ahụ nwere ike isi metụta ahụike mmadụ. Ya mere, o doro anya na anyị na-atụ anya nke ahụ, anyị ga-akparịta ụka ọzọ n'oge adịghị anya. Nadina, daalụ nke ukwuu.

[00:39:02] Nadina Galle: Daalụ, Jackie.