Fumanisa iiSayithi zeNdalo eziNgcwele zaseNew Zealand kunye neentlobo ngeentlobo zezinto eziphilayo
- UJackie De Burca
- Februwari 4, 2025
New Zealand Ezingcwele zeNdalo Sites kunye Biodiversity
Ngaba uyayazi loo nto Nyu Zilend likhaya labaninzi iindawo ezingcwele zendalo ezingundoqo kwiinzame zesizwe ku eziphilayo nokugcinwa kwaye ukukhuselwa kwendalo?
Iziza zeNdalo eziNgcwele zaseNew Zealand ezihlonitshwa ngabantu baseMaori
"Uza kuyenza loo nto, ndiyayiva, okanye.” “Ndililizwe, lilizwe lam.” UMāori esithi.
Ezi ndawo, zihlonitshwa yi zomthonyama Abantu baseMaori, babambe nzulu ngokwenkcubeko nangokomoya ukubaluleka ngelixa ekwasebenza njengeendawo ezingcwele ezinqabileyo kunye izilwanyana eziyingozi.
Ukugcinwa kwezi ndawo zingcwele kunye neentlobo ngeentlobo zezinto eziphilayo ezizixhasayo lulungelelwano olucekethekileyo iNew Zealand ezama ukuyigcina, ukudibanisa Xhosa Maori izenzo zolondolozo kunye nolwazi lwemveli lwe-ecology nolwazi lwangoku amalinge olondolozo.
Ezi ndawo zihlala zibotshelelwa kumabali endalo e-Māori, unxibelelwano lwezinyanya, kunye nokugada kwendalo (kaitiakitanga). Apha ngezantsi kukho uluhlu lwe ezinye zeendawo ezaziwayo-kakuhle ezingcwele zendalo Ezinye izalathisi e Aotearoa (New Zealand):
1. Iintaba (Maunga)
- Aoraki / Mount Cook -Intaba ephakamileyo eNew Zealand, ingcwele ngokunzulu kwiNgāi Tahu, ebotshelelwe kwibali lendalo leMāori.
- Taranaki Maunga (Mount Taranaki) -Intaba ebalulekileyo ngokomoya ye-iwi yendawo (izizwe), ezinxulumene neentsomi zeentaba ezihambayo.
- I-Ruapehu, iTongariro kunye neNgauruhoe -Inxalenye yeTongariro National Park, eyayingumhlaba wokuqala eNew Zealand ukubuyiselwa eMaori njengendawo engcwele.
- IHikurangi (Gisborne) -Kuthathwa njengomhlaba wokuqala ukuphuma elwandle kwintsomi yaseMāori, ingcwele kakhulu kwiNgāti Porou.
- Intaba yaseTaupiri (Waikato) - Indawo yokungcwaba engcwele yentshukumo yeKumkani yaseMāori (Kīngitanga).
2. Amachibi & nemilambo (iRoto & Awa)
- ILake Taupō (iRotoaira kunye noMlambo iWaikato) -Elona chibi likhulu eNew Zealand, libaluleke kakhulu kwiintsomi zaseMāori.
- Lake Wakatipu (Queenstown) – Ubotshelelwe kwintsomi yesigebenga esinguMatau, ekuthiwa ukuphefumla kwayo kubangela amaza echibi.
- ILake Rotomahana kunye neLake Tarawera (iBay of Plenty) – Amanzi angcwele adityaniswe nePink and White Terraces, atshatyalaliswa ngogqabhuko-dubulo lwe-1886.
- Lake Wanaka - UWānaka kukholelwa ukuba wathiywa ngokusuka kwigama elithi Wānaka eliluhlobo lweSiqithi esikuMzantsi we-wananga, elithetha ulwazi olungcwele okanye indawo yokufunda.
- Umlambo waseWaikato -Owona mlambo mde eNew Zealand kwaye mkhulu ukubaluleka kwi Tainui iwi.
- Umlambo i-Whanganui - Kunikwe umntu osemthethweni ngo-2017, wamkelwa njengequmrhu eliphilayo elinamalungelo alo phantsi kogcino lweMāori yendawo.
3. Amahlathi & neZiqithi (Ngahere & Motu)
- Ihlathi laseWaipoua (ekuMntla) – Ekhaya ukuya Tāne Mahuta, owona mthi mkhulu nomdala we<em>kauri ophilayo, ongcwele kuMāori njengonxulumano noTāne, uthixo wehlathi.
- IiKnights Islands ezihlwempuzekileyo (eNorthland) – Indawo yogcino lwaselwandle kunye nendawo yookhokho babantu baseNgātiwai.
- Isiqithi saseKapiti - A indalo ugcino ngokubaluleka kwenkcubeko kwi-iwi yendawo, Ngāti Toa.
- I-Whakaari / White Island (iBay of Plenty) -Isiqithi esingcwele sentaba-mlilo, nangona okwangoku sivaliwe ngenxa yogqabhuko-dubulo luka-2019.
- Ihlathi laseWhakarewarewa – Ihlathi leWhakarewarewa libaluleke ngokukhethekileyo njengendawo engcwele equka ihlathi, iRotokakahi, indawo yokungcwaba ookhokho, kunye neendawo ezininzi zembali.
4. IiNdawo eziseluNxwemeni kunye neGeothermal
- Te Rerenga Wairua (Cape Reinga) -Indawo engcwele kakhulu apho uMāori akholelwa ukuba imimoya ishiya umhlaba wenyama ukuya kwilizwe lookhokho babo, iHawaiki.
- Ulwandle lwaManzi ashushu (Coromandel) -Indawo ye-geothermal enokubaluleka ngokomoya kwi-Māori yasekhaya.
- I-Te Puia (Rotorua) – Indawo enkulu yobushushu obuphantsi komhlaba enegiza ezingcwele, ezifana nePohutu Geyser.
5. Imiqolomba eNgcwele kunye noLwakhiwo lwamatye
- Imiqolomba yase Waitomo -Yaziwa ngeentshulube, kodwa ikwabalulekile njengeendawo zokungcwaba ezingcwele.
- Castle Hill (Canterbury) -Kuqwalaselwa indawo yamandla omoya nguMāori, obizwa ngokuba yi "Ziko loMoya kwiNdawo yonke" yiDalai Lama.
- Imiqolomba yaseTe Ana-au (eFiordland) -Eyaziwa ngeentshulube ezikhanyayo, ezinamabali emveli e-Māori ebotshelelwe kuwo.
Ezi sayithi azikho kuphela kubalulekile ngokwenkcubeko nangokomoya kodwa kwakhona kubalulekile ukuba Ulondolozo lwendalo. Uninzi lwazo lukhuselwe phantsi Imithetho yaseNew Zealand kunye nezivumelwano zolawulo ngokubambisana phakathi kukarhulumente noMāori iwi (izizwe).
Ukuthatha okuQatha:
- Amazibuko aseNew Zealand iindawo ezingcwele zendalo ezidlala indima ebalulekileyo Ulondolozo lwendalo kunye nokhuselo lokusingqongileyo.
- Ezi ndawo zinentsingiselo enzulu yenkcubeko kunye neyomoya, ngelixa zikwasebenza njengendawo yokugcina izilwanyana ezinqabileyo nezisengozini.
- Ukuhlanganiswa Iindlela zokulondoloza iMaori kunye nolwazi lwemveli lwe-ecology lubalulekile kulawulo nasekugcinweni kwezi sayithi.
- Ukhenketho lwe-Eco amalinge akumazwe aseMaori anika ithuba lokuxabisa inkcubeko nelifa lendalo laseNew Zealand ngelixa exhasa ulondolozo lwendawo engcwele.
- Amanyathelo olondolozo lweNew Zealand kunye nentsebenziswano nemibutho yamazwe ngamazwe ifak’ isandla ekulondolozweni kweyodwa Izityalo nezilwanyana.
Ukubaluleka kweeNdawo zeNdalo eziNgcwele kuLondolozo lweZilwanyana zeNdalo
Iziza zendalo ezingcwele dlala indima ebalulekileyo kwi Ulondolozo lwendalo, esebenza njengendawo yokugcina izilwanyana ezinqabileyo nezisengozini yokuphela. Ezi ndawo ziye zanyamezela Ukonakaliswa kwendalo ngenxa yokudityaniswa kwabo kwiinkcubeko zengingqi kunye neenkqubo zeenkolelo zemveli. Ukugcinwa kweendawo ezingcwele zendalo kunegalelo kungekuphela nje kulondolozo lweentlobo-ntlobo zezinto eziphilayo kodwa nako inkcubeko kwaye impilo of uluntu lwasekuhlaleni.
Abantu bomthonyama, njengamaMaori eNew Zealand, banolwazi oluxabisekileyo lwendalo oluphucula indalo ezizinzileyo ulawulo nokugcinwa kwezi sayithi. Uqhagamshelo lwabo olunzulu emhlabeni kunye nokuqonda okuntsonkothileyo kwewebhu yobomi kuvumela i ukuqaliswa olusebenzayo izicwangciso zolondolozo.
“Iindawo ezingcwele zendalo azibalulekanga nje ngenxa yezidalwa ezizikhuselayo, kodwa nangenxa yokuba zinendima ebalulekileyo kwinkcubeko nangokomoya kuluntu lwemveli. Ukudibana phakathi kolondolozo kunye nokugcinwa kwenkcubeko kubalulekile Uphuhliso oluphathekayo nempilo-ntle yendalo neyabantu.”
Ngokuqaphela kunye nokugcina iziza zendalo ezingcwele, sinokukhusela zombini ixabiso eliphathekayo neliphathekayo elinxulumene nezi ndawo. Le ndlela yolondolozo yendalo eyohlukeneyo ikhuthaza imvisiswano phakathi kwabantu nendalo ngeli xesha ikhulisa izithethe zenkcubeko nolwazi lweminyanya.
Indima yeeNdawo zeNdalo eziNgcwele kuLondolozo lweZilwanyana zeNdalo
- Iindawo zokugcina izilwanyana ezinqabileyo nezisengozini
- Ukukhuselwa ekuwohlokeni kokusingqongileyo
- Ukugcinwa kwesazisi senkcubeko kunye nokuphila kakuhle
Ulwazi lweSintu ngeNdalo kunye noLondolozo
Ulwazi lwendalo lwendalo olugcinwe ngabantu bomthonyama, kuquka namaMaori, luxabiseke kakhulu kulawulo oluzinzileyo kunye neenzame zolondolozo:
- Ukhokela izicwangciso zolondolozo
- Khuthaza izenzo ezizinzileyo
- Ukuphucula ulondolozo lweentlobo-ntlobo zezinto eziphilayo
Ngokuqatshelwa kunye nokugcinwa kweendawo ezingcwele zendalo, sinokuqinisekisa ukukhuselwa kwexesha elide kwezi zikhethekileyo. zendalo kwaye i inkcubeko elilifa lethu baquka.
Izenzo zoLondolozo lweMaori kunye noLawulo loMhlaba weMveli eNew Zealand
Abantu baseMaori banonxibelelwano olunzulu kumhlaba kwaye baye baphuhlisa iindlela zabo zolondolozo ezizodwa kunye zomthonyama ulawulo lomhlaba iinkqubo. Ezi zenzo zimiliselwe kwimigaqo ye-kaitiakitanga (yokugada) kunye ne-tikanga (izenzo zesiko). Ulwazi lwemveli lwendalo, olugqithiselwa kwizizukulwana, lukhokela amaMaori kulawulo lwezibonelelo ezizinzileyo kunye nolondolozo lwendalo eyohlukeneyo. Ezi zenzo ziquka ukuvuna okuzinzileyo, ukukhuselwa kweendawo ezingcwele, kunye nokusekwa kwe-rahui (ukuloba okwethutyana okanye ukuvalwa kokuqokelela) ukuvumela i-ecosystem ukuba ibuyele kwimeko yesiqhelo. Ngokudibanisa ezi ndlela zisetyenziswayo kule mihla iinzame zolondolozo, INew Zealand iyakuqonda ukubaluleka kobugosa bomthonyama ekulondolozeni ilifa layo lendalo.
Iindlela zokulondoloza iMaori zimiliselwe ngokunzulu kwisazisi senkcubeko kunye nezithethe zabantu baseMaori. Ezi zenzo zisekelwe ekuqondeni ngokupheleleyo unxibelelwano phakathi kwabantu kunye nendalo, ukuqonda ukuba impilo-ntle indawo inxulumene ngokuntsonkothileyo nempilo-ntle yabantu. Imigaqo ye-kaitiakitanga kunye ne-tikanga ikhokela amaMaori kuxanduva lwabo njengabagcini bomhlaba, ukuqinisekisa ulawulo oluzinzileyo kunye nokukhuselwa kwezinto eziphilayo.
“Sinoxanduva oludibeneyo lokukhusela kunye nokondla umhlaba wethu, amanzi, kunye Uvimba wendalo kwizizukulwana ezizayo.” – Te Whenua, Maori uMdala
Ulwazi lwemveli ngendalo ephilayo ludlala indima engundoqo kwiindlela zolondolozo lweMaori. Olu lwazi lugqithiswa ukusuka kwesinye isizukulwana ukuya kwesinye, luquka ukuqonda okunzulu komhlaba, i-ecosystem yawo, kunye nokuziphatha kwezityalo nezilwanyana. Kubandakanya izenzo zemveli kunye nezithethe eziqinisekisa ukusetyenziswa ngokuzinzileyo kobutyebi bendalo kunye nokugcinwa kwezinto eziphilayo ezahlukeneyo. AmaMaori athembele kolu lwazi lwamanyange ukwenza izigqibo ezizizo malunga nolawulo lomhlaba kunye nobutyebi, befumana kubulumko bookhokho bawo ukuze bagcine ulungelelwano oluthambileyo lwelizwe. i-ikhosistim.
Omnye umba ophambili wezenzo zolondolozo lweMaori kukukhusela iindawo ezingcwele. Ezi ndawo zibambe ukubaluleka okukhulu kwenkcubeko kunye nokomoya kubantu baseMaori, zisebenza njengendawo ebalulekileyo yokugcina ulwazi lwemveli kunye nembali. AmaMaori azigqala njengeekaitiaki, abagcini bezi ndawo, abanoxanduva lokulondolozwa nokuba sempilweni. Ngokusekwa kwemigaqo yenkcubeko kunye nezithintelo, amaMaori akhusela ezi ndawo zingcwele ekwenzakaleni, eqinisekisa imfezeko yazo kunye nokubaluleka okuqhubekayo kwenkcubeko.

AmaMaori aphinda asebenzise ingqikelelo yerahui, ukuloba okwexeshana okanye ukuvalwa kokuqokelela, ukuvumela i-ecosystem ukuba ibuyele. Ngokuphumeza i-rahui, i-Maori ivuma imfuno yolawulo lwemithombo kunye nokubaluleka kokuvumela indalo ukuba iphinde iphinde iphinde iphinde iphinde iphinde iphinde iphinde iphinde iphinde ivelise kwakhona. Olu qheliselo lubonisa intlonelo enzulu ngendalo kunye nokuqonda ukuba izinto ezenziwa ngabantu zinokubakho mpe mbelelo ibhalansi ethambileyo ye-ecosystem.
Ukubandakanya izenzo zolondolozo lweMaori kunye ulawulo lomhlaba wemveli kwiinzame zale mihla zolondolozo kubalulekile ekuqinisekiseni ulawulo oluzinzileyo lobutyebi bendalo eNew Zealand. Ngokuhlonela kunye nokuxabisa ulwazi lwemveli lwe-ikholoji yabantu baseMaori, sinokusebenzisa ubulumko babo ukuze siphuhlise amaqhinga asebenzayo akhuthaza ukulondolozwa kwezinto eziphilayo kunye nokukhusela ilifa lendalo elilodwa lelizwe.
| Izinto eziPhambili zoLondolozo lweMaori | benefits |
|---|---|
| Ukuvuna okuzinzileyo | Iqinisekisa ukusebenza kwexesha elide kobutyebi bendalo |
| Ukukhuselwa kweendawo ezingcwele | Ugcina isazisi senkcubeko kunye nokubaluleka kokomoya |
| I-Rahui (ukuloba okwethutyana okanye ukuvalwa kokuqokelela) | Ivumela i-ecosystems ukuba ihlaziyeke kwaye iphinde ikhule |
| Ulwazi lwemveli ngendalo | Ukwazisa ngezigqibo zolawulo lwezibonelelo ezizinzileyo |
Ukhenketho lwendalo kunye noLondolozo lweNkcubeko kuMazwe aseMaori
Fumana inkcubeko kunye nemveli yendalo yaseNew Zealand ngokusebenzisa ukhenketho lwendalo kumazwe aseMaori. Lithuba elingaqhelekanga lokuzintyintya kwizithethe ezityebileyo kunye nembonakalo yomhlaba echukumisayo yale ndawo ikhethekileyo. Ngaphantsi kwesikhokelo sabemi abanolwazi, unokuhlola ukubaluleka kweziza zendalo ezingcwele kwaye ube namava onxibelelwano olunzulu lwabantu baseMaori kumhlaba.
Ukhenketho lwendalo kumazwe aseMaori inikeza okungakumbi kuneholide engalibalekiyo; inegalelo elibonakalayo ekugcinweni kwezi ndawo zingcwele kunye nokusasazwa kolwazi lwemveli. Ngokuxhasa ukhenketho oluzinzileyo Amanyathelo okuqala, awuvelisi kuphela amathuba ezoqoqosho kuluntu lwasekuhlaleni kodwa udlala indima ebalulekileyo ekukhuseleni iziza zendalo ezingcwele zaseNew Zealand.
Xa bebandakanyeka kukhenketho lwendalo, abakhenkethi banokuzibonela ngawabo iintlobo zezinto eziphilayo ezimangalisayo nenkqubo yendalo eethe-ethe efumaneka kumazwe aseMaori. Ngokuqaqambisa ukuxhomekeka komnye phakathi kwelifa lenkcubeko kunye nokugcinwa kokusingqongileyo, ukhenketho lwendalo lukhuthaza uxabiso olunzulu ngazo zombini. Ivumela abakhenkethi ukuba babe namava obudlelwane bemvisiswano phakathi kwabantu baseMaori kunye nendalo yendalo abayithandayo.

Ukugcina iiNdawo eziNgcwele kunye noLwazi lweMveli
I-Ecotourism ayivezi nje ubuhle beziza zendalo ezingcwele kodwa ikwaququzelela ukugcinwa kokubaluleka kwazo ngokwenkcubeko nangokomoya. Ngokhenketho olukhokelwayo kunye notshintshiselwano ngenkcubeko, abatyeleli bafumana ulwazi malunga nemilinganiselo yabantu baseMaori, izithethe, kunye neenkolelo zomoya ezibotshelelwe kwezi ndawo. La mava antywilayo akhuthaza ukuqonda ngakumbi ngokubaluleka kolondolozo lwezityalo nezilwanyana ezohlukeneyo kwinkcubeko yamaMaori.
"I-Ecotourism ibonelela ngeqonga lolondolozo lwenkcubeko kwaye iphakamisa ulwazi malunga nendima yoluntu lwemveli ekuzinzeni. ukuhoywa kwendalo.” – Isikhokelo seMaori yasekuhlaleni
Ngokunxulumana noluntu lwasekuhlaleni kunye nokwamkela izithethe zabo, iindwendwe zinegalelo ekukhuselweni kweendawo ezingcwele. Iinzuzo zoqoqosho eziveliswa ngamaphulo okhenketho lwendalo zenza ukuba uluntu lwaseMaori lugcine ilifa lenkcubeko yalo kwaye lukhusele imbonakalo yendalo equka ubuni babo.
Amava aTshintsho kwiMaori Lands
Izimanga ze ukhenketho lwendalo kumazwe aseMaori ukwandisa kude ngaphaya kokubona indawo. Banikezela ngamava enguquko akhuthaza ukukhula komntu kunye noxabiso olunzulu ngendalo. Nokuba kukuhamba okukhokelwayo, umboniso wenkcubeko, okanye iindibano zocweyo ezintywilayo, iindwendwe zinethuba lokunxibelelana nomhlaba, abantu bawo kunye namabali abo.
Ngala mava, abatyeleli baba ngabathetheleli bokugcinwa kweendawo ezingcwele kunye neentlobo-ntlobo zezinto eziphilayo abazixhasayo. Ngokwabelana ngamabali kunye namava abo, banegalelo ekusasazeni ngokubanzi izithethe zenkcubeko yamaMaori kwaye bakhuthaze abanye ukuba babandakanyeke kukhenketho oluzinzileyo, olunoxanduva.
Qalisa uhambo lokufumanisa, ukutshintshiselana ngenkcubeko, kunye ulondolozo lwendalo ngokhenketho lwendalo kumazwe aseMaori. Fumana ubuhle beendawo zendalo ezingcwele zaseNew Zealand ngelixa uxhasa ukugcinwa kwelifa lenkcubeko yabo. Ngokukhetha ukhenketho lwendalo, unokwenza umahluko obonakalayo kwaye ushiye impembelelo entle kumhlaba, kubantu bawo nakwizizukulwana ezizayo.
Amanyathelo kunye namaqhinga oLondolozo lweZilwanyana ezahlukeneyo eNew Zealand
INew Zealand izibophelele ekukhuseleni iintlobo ngeentlobo zezinto eziphilayo ngamaphulo awohlukeneyo olondolozo. Ezi nzame zijolise ekusekweni kweendawo ezikhuselweyo, ulawulo olusebenzayo lweendawo zokuhlala, kunye nentsebenziswano nemibutho yamazwe ngamazwe ukujongana nemingeni yehlabathi.
ISebe loLondolozo (i-DOC) lidlala indima ebalulekileyo ekulawuleni nasekukhuseleni ubutyebi bendalo beNew Zealand. Yongamela ukulawulwa kwemimandla ekhuselweyo, njengeepaki zelizwe, iindawo zokugcina, neendawo zokulondoloza iilwandle, iqinisekisa ukulondolozwa kweendawo zokuhlala ezibalulekileyo zezityalo nezilwanyana zomthonyama. Iinkqubo zolondolozo ze-DOC zijolise ekubuyiseleni nasekulondolozeni i-ikhosistim, ukuxhasa ukufunyanwa kwezilwanyana ezisesichengeni kunye nokukhuthaza izenzo ezizinzileyo.
INew Zealand iyakuqonda ukubaluleka kwentsebenziswano yamazwe ngamazwe kulondolozo lwezityalo nezilwanyana ezohlukeneyo. Ilizwe lithatha inxaxheba ngokukhutheleyo izivumelwano zamazwe ngamazwe kunye nezivumelwano, ezifana neNgqungquthela yeBiological Diversity kunye neNgqungquthela yeRamsar KwiMilambo, ukujongana nemiba yokusingqongileyo yehlabathi. Ngokusebenzisa ezi ntsebenziswano, iNew Zealand inegalelo kwiinzame ezihlangeneyo zokukhusela nokulawula izinto ezahlukeneyo zebhayoloji kwinqanaba lehlabathi.
| Amanyathelo oLondolozo | inkcazelo |
|---|---|
| KwiiPaki zeSizwe | INew Zealand iye yaseka iipaki zelizwe ezili-13, ezigubungela iindidi ngeendidi zezinto eziphilayo neendawo zokuhlala ezahlukahlukeneyo. Ezi ndawo zikhuselweyo zisebenza njengezibalulekileyo Zasendle iindawo zokuhlala kwaye zibonelele ngamathuba olonwabo lwangaphandle kunye nophando lwendalo. |
| Oovimba kunye neeNdawo eziNgcwele | Ukongeza kwiipaki zelizwe, iNew Zealand iye yakhetha iindawo ezininzi zokugcina kunye neendawo zokukhusela ukukhusela iindawo zokuhlala kunye neentlobo ezithile. Le mimandla ilawulwa ukuze kugcinwe izinto eziphilayo ezahlukeneyo kwaye ibonelele ngamathuba emfundo nawolonwabo. |
| Iinkqubo Zokulawula Izinambuzane | Ukunciphisa impembelelo yeentlobo ezihlaselayo, iNew Zealand iphumeze iinkqubo ezibanzi zolawulo lwezinambuzane. La manyathelo ajolise ekupheliseni okanye ekulawuleni amarhamncwa kunye nezinambuzane ezitshabalalisayo, ukuvumela iintlobo zemveli ukuphumelela kunye nokubuyisela ibhalansi yendalo. |
| Ukubuyiselwa kweentlobo Iinkqubo | INew Zealand ibandakanyeka ngenkuthalo kwiinkqubo zokubuyisela iintlobo zezilwanyana ezisengozini kunye nezisengozini. Ezi nkqubo ziquka ukufuya abantu abathinjiweyo, ukubuyiselwa kwendawo yokuhlala, kunye neenzame zokulawula amarhamncwa ukunyusa amanani eentlobo ezisengozini. |
Ngokuphumeza ezi amalinge olondolozo lwezityalo nezilwanyana ezohlukeneyo, INew Zealand ibonisa ukuzinikela kwayo kwi ukhuseleko lokusingqongileyo eAotearoa. Indlela yelizwe lonke, ukudibanisa ulawulo lweendawo ezikhuselweyo, ukulawulwa kwezinambuzane, ukubuyiswa kweentlobo, kunye nentsebenziswano yamazwe ngamazwe, iqinisekisa ixesha elide. nokuzinza yendalo yayo eyodwa neyohlukeneyo.

Iinkolelo zeNkcubeko nezoMoya kwiNkcubeko yaseMaori kunye noNxibelelwano lwabo kwiNdalo
Indalo ibambe ukubaluleka okunzulu kwenkcubeko kunye nokomoya kwinkcubeko yamaMaori. Ukudityaniswa kwazo zonke izinto eziphilayo nezingaphiliyo kungundoqo kumbono wehlabathi wamaMaori. I<em>Whakapapa, umnombo wezinyanya, ichaza unxulumano phakathi kwabantu, imbonakalo-mhlaba, izityalo nezilwanyana, igxininisa ukuzalana nokuxhomekeka komnye umntu phakathi kwabantu neentlobo ngeentlobo zezinto eziphilayo.
Iingcamango ze-mauri (amandla obomi), i-mana (igunya / amandla), i-tapu (izithethe ezingcwele kunye nezithintelweyo), kunye ne-wairua (umoya) ziyinxalenye yenkcubeko yamaMaori kunye neenkolelo zomoya. Ezi nkolelo zenza isiseko soqhagamshelwano lwazo kwindalo kunye nobungcwele ababubophelela kwindalo.
AmaMaori, njengama- tangata whenua (abantu bomhlaba), bazibona bengama<em>kaitiaki (abagadi) abanembopheleleko yokugcina ubungcwele nempilontle yehlabathi lendalo. Olu nxulumano nendalo ludlulela ngaphaya kokuxabisa nje ubuhle bayo kunye nemithombo yayo. Iquka unxibelelwano lwasemoyeni oluqaphela umhlaba wendalo njengento ephilayo enexabiso kunye namalungelo alo.
“Asahlukanga kwihlabathi lendalo; siyinxalenye yalo. Sinembopheleleko yokunyamekela umhlaba, imilambo, amahlathi nezilwanyana. Bazizalamane zethu, kwaye kufuneka sibaphathe ngembeko nangembeko.” – Te Rangimarie, Maori Elder
Ngeenkolelo zabo zenkcubeko, abantu baseMaori baye bahlakulela ukuqonda okunzulu ukubaluleka kokomoya kwindalo. Imekobume yendalo ayijongwa njengento efanele ukulawulwa okanye ukuxhatshazwa kodwa njengomthombo wobulumko, ukhokelo, kunye nesondlo. Olu nxulumano lokomoya kwindalo lwazisa izenzo zabo zokulondoloza kunye nokuzinikela kwabo ekugcineni ubungcwele behlabathi lendalo kwizizukulwana ezizayo.

Ukudityaniswa kwezinto zonke
Kwinkcubeko yamaMaori, inkolelo yokunxibelelana kwezinto zonke isisiseko. Oku kuthungelana kubonakala kuluvo lwewhakapapa, oluvumayo unxibelelwano lwemilibo phakathi kwabantu, izityalo, izilwanyana, nomhlaba abahlala kuwo. Iyaqonda ukuba zonke izinto eziphilayo kunye nezinto zendalo ziyinxalenye yewebhu enkulu yobomi, nganye idlala indima ekhethekileyo kunye nebalulekileyo kwibhalansi kunye nokuphila kakuhle ngokupheleleyo.
Oku kudityaniswa kudlulela ngaphaya kommandla wenyama kwaye kubandakanya imilinganiselo yokomoya, yenkcubeko kunye neyeminyanya. Iyaqonda ukuba abantu abahlukanga kwindalo kodwa balukwe ngendlela entsonkothileyo kwilaphu layo. Umhlaba, imilambo, iintaba namahlathi asibobutyebi nje bokusetyenziswa kakubi kodwa zizinto eziphilayo ezineemauri neewairua zazo. Zigqalwa njenge taonga (ubuncwane) obufanele ukuhlonelwa, ukukhuselwa nokunyanyekelwa.
Ubungcwele kunye nokuGcina
Iingcamango ze-tapu kunye ne-mana zingundoqo kwiinkolelo zenkcubeko kunye nezomoya zaseMaori. I-Tapu ibhekisela kubungcwele kunye nezithintelo ezinxulumene neendawo ezithile, izinto, okanye izenzo. Iyaqonda ukuba ezinye iinkalo zendalo zigqalwa zingcwele yaye zifuna ukuthotyelwa ngenyameko nokuhlonelwa. Kwelinye icala, iMana ibhekisela kwigunya, kumandla nakuwongamelelo olunxulumene nabantu, amaqela nezinto zendalo.
Ezi ngcamango zixhasa indima yabantu baseMaori njenge-kaitiaki, abagcini bomhlaba kunye nemithombo yawo. Baphathiswe uxanduva lokugcina i-mauri kunye ne-tapu yeendawo ezingcwele zendalo, ukuqinisekisa ukukhuselwa kwazo kunye nokuphila kakuhle. Olu khuselo lunabela kwizenzo zolawulo lwezixhobo ezizinzileyo, ezifana ne-tikanga (izenzo zesintu) ezikhokela ukuvunwa okuzinzileyo kwezityalo nezilwanyana.
The ukubaluleka kokomoya kwindalo kwinkcubeko yamaMaori isebenza njengesikhumbuzo sonxibelelwano phakathi kwabantu kunye nendalo. Igxininisa uxanduva lwabantu baseMaori ukuba basebenze njengamagosa kunye nabagcini bendalo, begcina ubungcwele bayo kunye nokuqinisekisa impilo-ntle yazo zonke izinto eziphilayo. Ngokwamkela iinkolelo zabo zenkcubeko nezokomoya, abantu baseMaori bafak’ isandla ekulondolozweni kweentlobo ngeentlobo zezinto eziphilayo nokuzinza kwendalo.
Mātauranga Māori: Ulwazi lwemveli kuLawulo lokusiNgqongileyo
Mātauranga Māori luquka ulwazi lwezinyanya nobulumko obuphethwe ngamaMaori. Yenza isiseko seembono zamaMaori ulawulo lokusingqongileyo, ucwangciso, kunye nophuhliso lomgaqo-nkqubo. Mātauranga Māori iyakuvuma ukuthungelana kwemixokomelwano yendalo kunye nobudlelwane obupheleleyo phakathi kwabantu nendalo. Ibonelela ngezimvo ezixabisekileyo kwiindlela zolawulo oluzinzileyo, ibandakanya iikhonsepthi ezifana ne-whakapapa, i-tikanga, kunye ne-katiakitanga. Mātauranga Māori ibalulekile ekuphuhliseni izicwangciso-qhinga ezisebenzayo eziqwalasela imilinganiselo yenkcubeko, yokusingqongileyo, nentlalo kulawulo lokusingqongileyo.

“Iinkqubo zolwazi lwemveli, njengeMātauranga Māori, zibonelela ngeembono ezizodwa ngolawulo lwemekobume oluhambisana neendlela zenzululwazi zaseNtshona. Ezi nkqubo zolwazi ziye zaphuhliswa kwiinkulungwane kwaye zingqine ukusebenza kwazo ekugcineni ulungelelwano olubuthathaka phakathi kwezinto ezenziwa ngabantu kunye nendalo. Ngokudibanisa iMātauranga Māori kwimisebenzi yolawulo lwendalo esingqongileyo, samkela indlela ebanzi nezinzileyo ethathela ingqalelo inkcubeko, indalo, kunye nentlalo yezenzo zethu.
Iintsika ezine zeMātauranga Māori
I-Mātauranga Māori yakhiwe kwiintsika ezine ezibalulekileyo, nganye inegalelo ekuqondeni okubanzi kokusingqongileyo kunye nolawulo lwayo:
- Ukucinga: Le ntsika iqonda ukuthungelana kunye nobudlelwane bomnombo phakathi kwazo zonke izinto zendalo. Igxininisa ingcamango yokuba abantu bayinxalenye yothungelwano olubanzi lwe-ikholoji kwaye banoxanduva lokukhusela nokunyamekela okusingqongileyo.
- ITikanga: I-Tikanga ibhekiselele kwizithethe, iprothokholi, kunye nezikhokelo zokuziphatha ezilawula intsebenziswano yoluntu kunye nokusingqongileyo. Ikhokela izenzo ezizinzileyo kwaye iqinisekisa ukugcinwa kwemilinganiselo yenkcubeko kulawulo lokusingqongileyo.
- I-Kaitiakitanga: I-Kaitiakitanga iquka ingqikelelo yobugosa kunye nobugosa. Iqaqambisa uxanduva lomntu ngamnye kunye noluntu lokukhusela nokukhathalela indalo esingqongileyo, iqinisekisa ukuzinza kwayo kwizizukulwana ezizayo.
- I-Rangatiratanga: I-Rangatiratanga imele ukuzimela kunye nokuzimela koluntu lwemveli ekulawuleni ubutyebi babo bendalo. Iyawaqonda amalungelo e-Māori ukwenza izigqibo malunga nemihlaba kunye namanzi abo, ibandakanya ulwazi lwemveli kunye nezenzo kulawulo lokusingqongileyo.
Ngokwamkela kunye nokubandakanya iMātauranga Māori, abaphathi bendalo esingqongileyo kunye nabaqulunqi bemigaqo-nkqubo banokuqulunqa izicwangciso ezibandakanyayo nezisebenzayo. Ezi zicwangciso-qhinga azipheleli nje ekuqwalaseleni iinkxalabo zendalo, kodwa zikwavuma ilifa lenkcubeko nezithethe ezihambelana nomhlaba. Ukudityaniswa kweenkqubo zolwazi lwemveli, ezinje ngeMātauranga Māori, kusivumela ukuba siqhubele phambili ekuhlalisaneni okuzinzileyo nemvisiswano nendalo.
| Mātauranga Māori | Indlela yezeNzululwazi yaseNtshona |
|---|---|
| Ugxininisa unxibelelwano kunye nobudlelwane obupheleleyo | Ijolise kubudlelwane besizathu-kunye-nesiphumo kunye neendlela zokunciphisa |
| Uthathela ingqalelo ukubaluleka kokomoya nenkcubeko kokusingqongileyo | Ijolisa ikakhulu kwizinto eziphilayo nezoqoqosho |
| Ukukhokelwa lulwazi nobulumko bemveli | Ithembele kwidatha yobungqina kunye nokulinga |
| Yamkela imbono yexesha elide | Idla ngokuthatha indlela yethutyana |
Umhlaba waseMāori: Ubunini obubodwa kunye nokubaluleka kweNkcubeko
Ubunini bomhlaba waseMāori eNew Zealand yahlukile kwezinye iindlela zobunini bomhlaba ngenxa yobume bayo boluntu kunye nomthetho owahlukileyo. Ngokungafaniyo nobunini bomhlaba bomntu ngamnye, umhlaba waseMāori ungowabanini ngokudibeneyo whānau (iintsapho ezandisiweyo), i-hapū (izizwe ezingaphantsi), okanye i-iwi (izizwe), ebonisa ingqiqo eyomeleleyo yoluntu kunye nonxibelelwano phakathi kwenkcubeko yamaMāori.
Umhlaba waseMāori ubambe ukubaluleka kokomoya okunzulu kunye nexabiso lenkcubeko kubantu baseMaori. Kubonwa njengomfanekiso obonakalayo wobudlelwane bokhokho babo kunye nesazisi esihlangeneyo, sithwele amabali, izithethe, kunye neenqobo ezisemgangathweni ezidluliswa kwizizukulwana. Uqhagamshelo kumhlaba lubalulekile kubuMāori kwaye ludlala indima ebalulekileyo ekugcinweni nasekuhanjisweni kolwazi lwenkcubeko.
Nangona kunjalo, izinto zembali ezifana nokuthengiswa komhlaba kunye nokufikelela okulinganiselweyo kwinkunzi kuye kwachaphazela uphuhliso kunye nokusetyenziswa komhlaba waseMāori. Ukuhluthwa kunye nokulahleka komhlaba ngexesha lobukoloniyali kwaphazamisa iindlela zolawulo lomhlaba kwaye kwathintela amandla kaMāori. abanini-mhlaba ukuqonda ngokupheleleyo ukubanakho komhlaba wabo.
UkuSetyenziswa koMhlaba waseMāori kunye neeNqobo ezisemgangathweni
Ukusetyenziswa komhlaba waseMāori kubandakanya uluhlu lwemisebenzi ehambelana namashishini anemveliso kumashishini aphambili kunye nezenzo ezimiliselwe kumaxabiso enkcubeko. Ngelixa amashishini aphambili afana nezolimo, amahlathi, kunye nokulima imifuno ilusetyenziso oluphambili lomhlaba waseMāori, abanini-mhlaba baseMāori nabo bazibandakanya kwimisebenzi ebonisa amaxabiso enkcubeko yabo kunye nokunxibelelana nomhlaba.
“Umhlaba waseMāori awungomthombo nje wenkxaso yezoqoqosho, kodwa yindawo apho izithethe zigcinwa khona, nonxibelelwano lokomoya lukhuliswa.”
Ukuzingela nokuloba, ukuqokelelwa kwezityalo zemveli kunye nemifuno ngeenjongo zonyango, kunye nemibhiyozo yenkcubeko yimizekelo yezenzo ezidityaniswe ngokunzulu neenqobo zenkcubeko kunye nokubaluleka ngokomoya komhlaba. Le misebenzi iqinisekisa ukuqhubeka kwezithethe zenkcubeko, yomeleza isazisi esidibeneyo, kwaye ifake isandla kwintlalontle ngokubanzi yoluntu lwaseMāori.
Ukugcina unxibelelwano kumhlaba kunye nokugcina izithethe zenkcubeko yiminqweno ephambili kubanini-mhlaba baseMāori. Ngokudibanisa uphuhliso lwezoqoqosho kunye nemilinganiselo yenkcubeko, abanini-mhlaba baseMāori bazama ukubetha ulungelelwaniso oluqinisekisa ukuzinza komhlaba kunye nemithombo yawo kwizizukulwana ezizayo.
Ukugcina iLifa
Umhlaba waseMāori, kunye nesakhiwo sawo sobunini esisodwa kunye nokubaluleka kwenkcubeko, ufuna indlela eqwalaselweyo eyamkelayo kwaye ihloniphe ubume bawo kunye nokubaluleka kokomoya. Iinzame ziyenziwa ukomeleza ulawulo nolawulo lomhlaba waseMāori, ukuxhobisa uluntu lwengingqi ukuba luthathe izigqibo ezihambelana neenqobo zenkcubeko kunye neminqweno yabo.

Lo mfanekiso ungasentla umele ubutyebi be tapestry ye Ubunini bomhlaba waseMāori kunye neenqobo ezisemgangathweni, ezibonisa ubudlelwane obahlukeneyo phakathi koluntu lwaseMāori nomhlaba wabo.
Abanini bomhlaba baseMāori kunye nabasemagunyeni be-iwi basebenzisana neearhente zikarhulumente, ezifana neNkundla yoMhlaba yaseMāori kunye neSebe lezoShishino oluPhambili, ukwenza izicwangciso ezixhasayo. ukusetyenziswa komhlaba okuzinzileyo, uphuhliso loqoqosho, kunye nokugcinwa kwenkcubeko. Ezi zicwangciso zijolise ekuxhobiseni abanini-mhlaba baseMāori, ukubuyisela izihloko zomhlaba, ukukhuthaza uphuhliso loluntu, kunye nokuqinisekisa ukuqhubela phambili kwenkcubeko yamaMāori kunye neenqobo ezisemgangathweni ngolawulo olunoxanduva lomhlaba.
Umhlaba waseMāori uthwele amathemba namaphupha exesha elidlulileyo, langoku, nesizukulwana esizayo. Ngokuqaphela ubunini bayo obubodwa kunye nokubaluleka kwenkcubeko, iNew Zealand ithatha amanyathelo abhekiselele kwinkqubo yolawulo lomhlaba ebandakanyayo kunye nelinganayo ephakamisa amalungelo kunye neminqweno yabantu baseMāori ngelixa ikhuthaza izenzo ezizinzileyo kunye nokugcina ilifa lenkcubeko.
ISivumelwano sikaWaitangi: Amalungelo emveli kunye noKhuseleko lweBiodiversity
The ISivumelwano saseWaitangi, esatyikitywa phakathi koBukhosi baseBritani neenkosi zamaMāori ngowe-1840, iqinisekisa amalungelo amaMāori kwimihlaba, amahlathi, nobuncwane abanabo ngokudibeneyo okanye ngabanye. Esi sivumelwano siyimbali siyakuvuma ukubaluleka kwe Amalungelo emveli kwaye ijolise ekujonganeni nezikhalazo zembali. Inkqubo yokuhlaliswa kweSivumelwano ifuna ukulungisa intswela-bulungisa edlulileyo kunye nokubuyisela ukubandakanyeka kwe-Māori kulawulo kunye neenkqubo zokwenza izigqibo, kubandakanywa nezo zinxulumene nolondolozo lwendalo.
Ezi ndawo zokuhlala zivule umnyango kwiindlela zentsebenziswano kulondolozo, ukudibanisa inzululwazi yasentshona nolwazi lwesiMāori kunye nemibono. Ukuqonda ukubaluleka kwezenzo zenkcubeko yeMāori kunye nolwazi lwemveli lwendalo, i ISivumelwano saseWaitangi isebenza njengesiseko semalinge elinganayo kunye nebandakanyayo yolondolozo lwezityalo nezilwanyana ezohlukeneyo eNew Zealand.

Lo mfanekiso ubonisa i-biodiversity etyebileyo ethi iNew Zealand izame ukuyikhusela ISivumelwano saseWaitangi kunye nezinye izicwangciso zolondolozo.
“ISivumelwano saseWaitangi siyaliqonda iwonga elikhethekileyo leMāori njengabemi bokuqala baseAotearoa/New Zealand kwaye ubanika ilizwi ekuthatheni izigqibo ngemekobume. Kubalulekile ukukhuthaza indlela egqibeleleyo nezinzileyo yolondolozo lwezityalo nezilwanyana ezohlukeneyo ngelixa Amalungelo emveli. "
ULondolozo lweMāori kunye noLondolozo lweZityalo ezahlukeneyo
Ngaphantsi kweSivumelwano saseWaitangi, amaMāori amkelwa njengekaitiaki, okanye abagcini bomhlaba kunye nemithombo yawo. Le ndima yogcino inabela kukhuseleko lwezityalo nezilwanyana ezohlukeneyo, iqinisekisa ulawulo oluzinzileyo lwendalo ephilayo kunye nokukhusela unxibelelwano phakathi kwabantu nendalo.
- Inkqubo yokuhlaliswa kweSivumelwano iyakuqonda ukubaluleka kwenkcubeko ye-Māori ekulawuleni nasekukhuseleni imihlaba yookhokho, ehlala ityebile kwintlobo-ntlobo zezinto eziphilayo. Ngonxibelelwano lwabo olusondeleyo nendalo, iMāori inegalelo kulwazi lwemveli oluxabisekileyo lwendalo kwiinzame zolondolozo.
- Ukudityaniswa kwenzululwazi yasentshona kunye neembono zeMāori kuvumela ukuqonda okubanzi ngakumbi kwe-ecosystem kunye nophuhliso lwezicwangciso ezisebenzayo zokujongana nezoyikiso eziqhubekayo kwi-biodiversity.
- Ukubandakanya isikhokelo seMāori kunye nokuthatha inxaxheba ekuthathweni kwezigqibo zokusingqongileyo kuqinisekisa ukuba Amalungelo emveli ziyahlonitshwa, zikhuthaza imvakalelo yobunini noxanduva lobugosa belifa lemveli lendalo laseNew Zealand.
Iinzame zoLondolozo lweNtsebenziswano
Ukuqonda ukubaluleka kweSivumelwano saseWaitangi, amanyathelo olondolozo lweNew Zealand abeka phambili intsebenziswano kunye nentsebenziswano kunye noluntu lwaseMāori. Ngokudibeneyo, basebenzela ukugcina nokubuyisela indalo eyohlukeneyo yelizwe.
“Ukufaka imilinganiselo yeMāori nolwazi kuqheliselo lolondolozo akuncedi nje kuphela indalo esingqongileyo kodwa komeleza ubuntu benkcubeko nokuvuselela izenzo zesithethe. Yimeko yokuphumelela kuzo zombini iMāori kunye nokugcinwa kwenkqubo ekhethekileyo yendalo yaseNew Zealand. ”
Iinzame zentsebenziswano zolondolozo ziquka:
- Izivumelwano zolawulo oludibeneyo: Ezi zivumelwano zenza ukuba iMāori ithathe inxaxheba ngokubonakalayo kwiinkqubo zokwenziwa kwezigqibo malunga nokugcinwa kwemithombo yobutyebi bendalo kunye nolawulo lweendawo ezikhuselweyo.
- Amanyathelo akhokelwa yi-Iwi kunye ne-hapū: Izizwe zamaMaori kunye nezizwe eziphantsi, ezaziwa ngokuba yi-iwi kunye ne-hapū, ngokulandelanayo, ziphumeza iiprojekthi zabo zolondolozo ezihambelana nezithethe zabo zenkcubeko kunye neminqweno, ukukhuthaza ukuzinza kunye ukhuseleko lwezityalo nezilwanyana ezohlukeneyo.
- Indibaniselwano yolwazi lwendalo lwendalo: I-Māori inegalelo kulwazi lwabo lwemveli lolawulo lomhlaba, kuqukwa nezenzo zolondolozo lwezityalo nezilwanyana ezohlukeneyo, ukwazisa kunye nokomeleza amaqhinga nemigaqo-nkqubo yolondolozo.
Izibonelelo zeSivumelwano seWaitangi ukuNakwa kuLondolozo lweZilwanyana zeNdalo
| benefits | inkcazelo |
|---|---|
| Ukwenziwa kwezigqibo ngokulinganayo | Ukubandakanyeka kwe-Māori kuqinisekisa ukuba izigqibo zokusingqongileyo zibeka phambili zombini ixabiso lenkcubeko kunye nokugcinwa kwezinto eziphilayo. |
| Iindlela ezipheleleyo | Ukudityaniswa kolwazi lwe-Māori kunye nesayensi yaseNtshona ivumela ukuqonda okubanzi kunye nokuhlanganiswa kwe-ecosystems. |
| Ukuvuselelwa kwenkcubeko | Ukuthatha inxaxheba kweMāori kwiinzame zolondolozo komeleza ukuzazisi kwenkcubeko kwaye kuhlaziywe izenzo zemveli. |
| Ukugcinwa kwendalo | Iinzame zentsebenziswano phakathi kweMāori kunye nabangengabo abakwaMāori bakhuthaza uzinzo lwexesha elide kunye nokulondolozwa kweentlobo ngeentlobo zezinto eziphilayo zaseNew Zealand. |
Ngokuqaphela kunye nokugcina imigaqo yeSivumelwano saseWaitangi, iNew Zealand ikhuthaza ukubandakanya kunye nokugcinwa kwezinto eziphilayo ezahlukeneyo. Le ntsebenziswano phakathi kwamalungelo abantu bomthonyama kunye nokhuseleko lokusingqongileyo iqinisekisa ukuba ilifa lendalo yelizwe ligcinelwe izizukulwana ezizayo.
isiphelo
Iziza zendalo ezingcwele zaseNew Zealand kunye nokugcinwa kwezinto eziphilayo ezahlukeneyo yinxalenye yemizamo yesizwe yokukhusela indalo esingqongileyo. Izenzo zolondolozo lweMaori, ezisekelwe kulwazi lwendalo lwendalo kunye nezithethe zenkcubeko, zinegalelo kulawulo nakulawulo lwezi ndawo zingcwele. Ngokudibanisa iMātauranga Māori kunye ulawulo lomhlaba wemveli amaqhinga, iNew Zealand ikhuthaza izenzo ezizinzileyo eziqwalasela ukudityaniswa kwezinto eziphilayo kunye nokugcinwa kwenkcubeko.
Amalinge e-Ecotourism kumazwe aseMaori anika abatyeleli ngamathuba awodwa okuxabisa inkcubeko nelifa lendalo laseNew Zealand ngelixa bekwaxhasa ukulondolozwa kweendawo ezingcwele. La manyathelo adala amathuba ezoqoqosho kuluntu lwasekuhlaleni kwaye abe negalelo ekusasazweni kolwazi lwemveli.
Ngamanyathelo awohlukeneyo olondolozo lwezityalo nezilwanyana ezohlukeneyo kunye nokuqondwa kwamalungelo emveli, iNew Zealand igxininisa ukuzinikela kwayo kwiinzame zolondolozo ezilinganayo neziqukayo. ISivumelwano se-Waitangi sisebenza njengesiseko seendlela zokusebenzisana ezidibanisa isayensi yasentshona kunye nolwazi lwamaMaori kunye nemibono. Ngokuxabisa unxibelelwano phakathi kwabantu kunye nendalo, iNew Zealand izama ukuqinisekisa ukugcinwa kunye nozinzo lweendawo zayo zendalo ezingcwele kunye neentlobo ngeentlobo zezinto eziphilayo kwizizukulwana ezizayo.








