Ukuphilisa iPlanethi, Ukuziphilisa: Indlela yokuKhula emva kokuKhula kwiMpilo yoLuntu
- UJackie De Burca
- Matshi 25, 2025
Ukuphilisa iPlanethi, Ukuziphilisa: Indlela yokuKhula emva kokuKhula kwiMpilo yoLuntu
Iphepha elipapashwe kwiLancet ngoJanuwari 2025 eyayiqukwe kwincwadana yeendaba ye-LinkedIn ngu Donna Okell uphefumlelwe olu phawu. Ikwandikhumbuze ngodliwano-ndlebe esilwenzileyo neendwendwe kule minyaka imbalwa idlulileyo ezigxile kwizihloko ezinxibelelene nesi sihloko sigqubayo. Ezinye zazo ndibhekisa kuzo.
Ingqokelela enomtsalane yeeNjingalwazi ezinxulunyaniswa namaziko anje ICREA, Barcelona, Spain, IZiko lokungalingani kwaMazwe ngaMazwe, kwiSikolo sezoQoqosho saseLondon kunye neNzululwazi yezoPolitiko, eLondon, e-UK, kunye nabanye babeka iingcinga zabo kunye neziphumo zabo Emva kokukhula: inzululwazi yentlalontle phakathi kwemida yeplanethi

Baxoxa ngendlela eyanda ngayo ngxaki yemozulu ibeka imiceli mngeni enzulu ebantwini impilo, kunyanzeleke ukuba kuphononongwe ngokutsha iiparadigms zethu zoqoqosho ukuqinisekisa zombini ukugcinwa kwendalo noluntu impilo. Ingqikelelo “yokukhula emva kokukhula” ikhuthaza ukushenxa kugxininiso lwemveli ekwandiseni uqoqosho, endaweni yoko kugxininise ekuphumezeni intlalo-ntle yoluntu ngaphakathi kwemida yendalo yoMhlaba.
Le ndlela ifumana ukuxhamla phakathi kweengcali zempilo kunye nabaqulunqi bomgaqo-nkqubo abaqaphela ubume obudibeneyo bempilo yendalo kunye nempilo yabantu.
Ukuqonda emva kokuKhula kunye nokubaluleka kwayo kwiMpilo
Umngeni wasemva kokukhula koqoqosho kwinkolelo eqhelekileyo yokuba ukukhula koqoqosho oluqhubekayo kufana nenkqubela phambili yoluntu. Igxininisa ibhalansi yendalo, ukuhanjiswa kwezibonelelo ngokulinganayo, kunye nokubeka phambili impilo kunye nokuphila kakuhle ngaphezu kweemetriki zemali. Kumxholo we impilo yoluntu, le mbono igxininisa inyaniso engundoqo: abantu abanempilo baxhomekeke kwiplanethi enempilo. Ukuwohloka kwemekobume—okuqhutywa lusukelo lwezoqoqosho olungayekiyo—kunemiphumo engqalileyo nengangqalanga eyingozi kwimpilo yabantu.
Ukutshintsha kweMozulu: Ingozi yeMpilo eneenkalo ezininzi
Iziphumo zempilo ye imo iyatshintsha zibanzi kwaye zibhalwe kakuhle.

Izehlo zobushushu obugqithisileyo: Ukunyuka kwamaqondo okushisa kwandisa ukuphindaphinda kunye nobunzima bamaqondo obushushu, okukhokelela kwizigulo ezinxulumene nobushushu kunye nokufa, ngakumbi phakathi kwabantu abadala kunye nabantu abaneemeko esele zikhona. (CDC)
Ukuwohloka koMgangatho woMoya: Imozulu efudumeleyo iwenza ube mandundu umoya ngco liseko, ukwandisa i-ozone yezinga lomhlaba kunye ne-particle ebangela imiba yokuphefumla kunye ne-cardiovascular. (EPA)
Izifo eziBalwa yiVector: Ukutshintsha iipateni zemozulu kwandisa indawo yokuhlala yezifo ezithwala izifo ezifana neengcongconi kunye namakhalane, okonyusa ukwanda kwezifo ezifana nesifo seengcongconi kunye nesifo seLyme. (Wikipedia)
Amanzi kunye Ukhuseleko lokutya: Imbalela, izikhukula, kunye iziganeko zemozulu embi kakhulu ukuphazamisa amanzi kunye iinkqubo zokutya, kubangela ukungondleki kunye nokuqhambuka kwezifo. (Iindaba ze-AP)
Impilo Yengqondo Iingxaki: Umothuko kunye nokungaqiniseki okuvela kwiintlekele ezinxulumene nemozulu kunegalelo ekukhuleni kwamazinga okuxhalaba, ukudakumba, kunye ne-PTSD. (Wikipedia)
Ngezantsi iNxalenye ye-4 yochungechunge kunye noNadina Galle, oyingcali eyaziwayo yehlabathi kwimithi kunye nendalo kwizixeko zethu. Uthotho lonke lunokufumaneka apha phantsi Nadina Galle.

“Indalo inefuthe elizolileyo nelibuyisela umva. Inokuphucula isimo sethu sengqondo, ukusebenza kwengqondo, kunye nentlalontle ngokubanzi-ayiyonto nje yokunethezeka; ibalulekile.”—UGqr Nadina Galle
Uyilo lwe-Biophilic kunye neNdalo: Amaqabane eNdalo kwiNguquko yeMpilo yokuKhula
Esinye sezixhobo ezinamandla kodwa ezingasetyenziswanga kwisicwangciso sezempilo emva kokukhula indalo ngokwayo. Uyilo lweBiophilic- olubandakanya izinto zendalo kwindawo yasezidolophini kunye neyakhiweyo-zibonakalise izibonelelo kuzo zombini impilo yomzimba nengqondo, kwaye idlala indima ukomelela kwemozulu.

Nederland, Amsterdam, 31-10-2020
-
Nadina Galle, PhD Ezendalo Iinjineli • Usomashishini • I-TEDx kunye neSithethi esiPhambili • #ForbesUnder30 • Ukuvumela izazi ngendalo zasezidolophini ukuba zisebenzise ubuchwephesha banamhlanje • #InternetofNature
-
IFOTO KUNYE NECOPYRIGHT ROGER CREMERS
Ukunciphisa Ubushushu beDolophu: Iziseko ezingundoqo eziluhlaza njengeekhephu zemithi, luhlaza uphahla, kunye neepaki zinceda ukunciphisa isiqithi sobushushu bedolophu iziphumo, ukunciphisa ukuvezwa kwamaqondo obushushu ayingozi. Uphando oluvela kwi ULondolozo lweNdalo ixhasa oku njenge ukuziqhelanisa nemozulu Isicwangciso.
Ukuphucula uMgangatho woMoya: Uhlaza luzihluza ngokwendalo izinto ezingcolisa umoya kunye namasuntswana amahle, nto leyo enceda ekucoceni umoya. I World Health Organization ikhankanya umoya okumgangatho ophantsi njengenye yezona zinto ziyingozi kwimpilo yoluntu—into ethile izithuba eziluhlaza idilesi ngqo.
Ukuphucula Impilo Yengqondo: Ukufikelela kwindalo kudityaniswa noxinzelelo oluncitshisiweyo, amazinga asezantsi okudakumba kunye nokuxhalaba, kunye nokwanda kokusebenza kwengqondo. Ngo-2021 isifundo in Iingxelo zeSayensi ufumanise ukuba imizuzu eyi-120 nje ngeveki kwindawo yendalo iphucula kakhulu impilo-ntle (Iingxelo zeSayensi).
Ukomeleza iMpilo yoLuntu: Iindawo ze-Biophilic zikhuthaza uxhulumaniso lwentlalo kunye nokukhuthaza umsebenzi womzimba-abaqhubi abaphambili be ukomelela koluntu. Zibaluleke kakhulu kwiindawo ezinengeniso ephantsi apho ukufikelela kwiindawo zokukhuthaza impilo kunqabile.
Ikhabhoni ephantsi uyilo: Izisombululo ezisekelwe kwindalo zihlala zithatha indawo yeziseko ezingundoqo ezithatha umbane ngamandla. Izakhiwo eziluhlaza kwaye ucwangciso lwedolophu oluzinzileyo ukunciphisa izinto ezikhutshwayo ngeli lixa uphucula ukuphila.

Ukucinga kwasemva kokukhula akuvumeli nje indawo kwindalo—kuyenza ibe sembindini. Ngaphandle kwe uyilo imizi kwiimoto kunye nokusetyenziswa, siqala ukuyila impilo, ukulingana, kunye nokudibanisa kwendalo.
Xa kuziwa kuyilo kunye nendalo, olunye undwendwe olumangalisayo esasinalo kwi-podcast ye-Constructive Voices yayinguDkt. Julia Watson, uMbhali kunye noNjingalwazi waseHarvard.
“Siyalibala ukuba sifuna imithi kunye nezityalo ukuze siphefumle… Siyinxalenye yobu bomi bukrelekrele ngendlela emangalisayo. Kwaye ngamanye amaxesha, kwindalo, sifumana la maxesha adlamkileyo onxibelelwano - yiyo lo nto uyilo kufuneka luncede ekulukeni kwakhona." UGqr. UJulia Watson
Ngezantsi ungavula udliwano-ndlebe noGqr. Julia Watson
Abasebenzi bezempilo abaKhokela ikhwelo lotshintsho
Ukuqaphela iimpembelelo ezinzulu zokutshintsha kwemozulu kwimpilo, abaqeqeshi bezempilo baya bebiza ngokungxamisekileyo. utshintsho lwenkqubo. E-UK, i Umanyano lwezeMpilo kuTshintsho lweMozulu (UKHACC) idibanisa amaziko amakhulu ezempilo ukutyhala isenzo semozulu, ukuyiqulunqa njengento eyimfuneko kwimpilo yoluntu. Ngabasebenzi bezempilo abangaphezu kwe-650,000 abamelwe, umyalezo ucacile: ukunciphisa utshintsho lwemozulu ngumsebenzi wezempilo.
Ukucingisisa kwakhona ngeNkqubo yezeMpilo yeMozulu kunye neMpilo
Ukuhlangabezana neemfuno zemozulu eguqukayo, iinkqubo zempilo zinjalo ukudibanisa nokuzinza kunye nokomelela kwisakhelo sabo.
Iziseko zoncedo ezikwaziyo ukumelana neMozulu: Izibhedlele zilungiswa ngokutsha okanye zakhiwe ukuze zikwazi ukumelana nemozulu embi kunye nokuphazamiseka kwamandla. (Reuters)
Uhlaziyo lweKharityhulam: Izikolo zonyango zifakela imozulu kunye nemfundo yezempilo ukulungiselela oogqirha bexesha elizayo. UDkt. Renee Salas, ilizwi elihamba phambili kwimfundo yezempilo yemozulu, uye wanceda ukubumba iimodeli ezintsha zokudibanisa ezi zihloko kwizonyango. uqeqesho. (Wikipedia)
Imisebenzi eZinzileyo: Izibhedlele kunye neekliniki zisebenzisa i-low-carbon practice-ukunciphisa ukusetyenziswa kwamandla, ukunciphisa ukukhutshwa, kunye nokukhuthaza iinkqubo zesetyhula kwinkunkuma kunye nokuthengwa. (EPA)
Ingcebiso yam elandelayo ngepodcast yile: UJane Findlay: Xa Sisonakalisa Indalo Siyonakalisa Impilo Yethu
Ndicinga ukuba abantu bayaqalisa ukuyiqonda indlela ekubaluleke ngayo ukuphila kwethu nendlela ukuphila kwethu okuxhomekeke ngayo kwindalo. UJane Findlay
I-paradigm emva kokukhula inikezela ngaphezu kokugxeka kwezoqoqosho zendabuko-inika indlela yokuphila kwiplanethi kunye nempilo yabantu. Ngokususa ukugxila kwi-GDP ukuya kwintlalontle yokwenyani, uluntu lunokwakha iinkqubo apho indalo, abantu, kunye nezizukulwana ezizayo zonke zikhula.

Indalo ayiyonto yobumnandi kule nxaki—isisiseko. Izixeko zeBiophilic, inkathalo yezempilo eluhlaza iinkqubo, kunye nokufikelela ngokulinganayo kwindalo zonke ziyinxalenye yeziseko ezingundoqo zezempilo ezizinzileyo nezinobulungisa. Iingcali zempilo zinendima ebalulekileyo ekukhuthazeni lo mbono-kungekhona nje ukunyanga iimpawu zeplanethi egulayo, kodwa ukuncedisa ukuphilisa oonobangela bayo.









