Umrhumo ofihlakeleyo weNeurological of Wildfires

Umrhumo ofihlakeleyo weNeurological of Wildfires

Kwangoko ipapashwe e-STAT, By Burcin Ikiz kwaye Clayton Page Aldern

Burcin Ikiz PhD
Ngoncedo lukaBurcin Ikiz PhD

Ngoncedo lukaClayton Page Aldern

UAldern yintatheli yedatha ephezulu eGrist, ihlakani lophando kwiZiko leYunivesithi yaseWashington kwiZifundo ngeDemografi kunye ne-Ecology, kunye umbhali of "Ubunzima beNdalo: Indlela iMozulu etshintsha ngayo iingqondo zethu."

Ukwenza isampula ngakumbi yokubhala kuka-Aldern, yiya ku 'Wonke umntu unendawo yokuqhawuka': indlela ingxaki yemozulu ebuchaphazela ngayo ubuchopho bethu, kwi-Guardian.

Unokufunda ngakumbi kwiwebhusayithi yakhe: https://claytonaldern.com/

Indlela Imililo yasendle Elimaza Ngayo Uphuhliso Lwengqondo Yabantwana

NgoJanuwari 2025, enye ye eyona mililo yasendle iyingozi kakhulu kwimbali yase-US yonakalise iindawo ezininzi eLos Angeles County, kuquka Pacific Palisades kunye Altadena. Intlawulo yangoko yayimangalisa: ubuncinane abantu abangama-30 baphulukana nobomi babo, abantu abangaphezu kwama-200,000 18,000 bafuduka, yaye abangaphezu kwe-XNUMX XNUMX kumakhaya kunye nezakhiwo ezitshatyalalisiwe. Ngaphezu koko, a kwamva nje Kuqikelelwa ukuba imililo yayanyaniswa nokufa kwabantu abangaphezu kwama-440 kulo mmandla.

Ukanti nala manani akawubambi ngokupheleleyo ubungakanani bomonakalo. Iimpembelelo zentlekele kwiingqondo zethu ziqala ukuvela

abantwana URhafu kwiNeurological of Wildfires
Umrhumo waBantwana weNeurological of Wildfires

Ubungqina bangoku buyothusa. Ukuvezwa kumsi womlilo wasendle kunye nomonzakalo ngexesha elibalulekileyo lophuhliso lweefestile kunokuguqula ngokusisiseko ubume kunye nokusebenza kwengqondo. Nye isifundo esisisiseko yafumanisa ukuba ukutyhileka emoyeni ngaphambi kokubeleka ngco liseko -uhlobo oluveliswa yimililo yasendle, umzekelo-yayidityaniswa neenguqu ezinokulinganiswa kwi-fetal brain morphology, kubandakanywa ukugotywa kwe-cortical kunye nokunyuka kwendawo ye-cerebrospinal fluid. Olu tshintsho lwabonakala kakhulu xa ukuvezwa kwenzeka ngexesha lokukhulelwa okuphakathi ukuya ekupheleni.

Iimpembelelo zinzulu. Abasetyhini abakhulelweyo abaphefumle umsi oyingozi womlilo ngezo ntsuku zikaJanuwari e-LA banokuzala abantwana abanotshintsho olufihlakeleyo kodwa olubalulekileyo kuphuhliso lobuchopho. Aba bantu baselula basenokujamelana neengozi ezingakumbi zeengxaki zokunikela ingqalelo, iziphene zokufunda, nocelomngeni lokuziphatha olusenokungabonakali de bafikelele kubudala bokuhamba isikolo.

Iimpembelelo zidlulela ngaphaya kokukhulelwa. Uphando olutsha ibonise ukuba ukuchanabeka kwizinto ezincinci ezivela kwimililo yasendle kungumngcipheko omkhulu wesifo sengqondo esiyingozi kunoko kuvela kweminye imithombo (njengombhobho wemoto). Ngokufanayo, a isifundo kwi-Camp Fire ka-2018 yaseCalifornia phendla ukuba sesichengeni esithe ngqo kumonzakalo ovela kwiintlekele zemozulu ngokusisiseko kuguqula izakhono zokuthatha izigqibo. Besebenzisa itekhnoloji yokucinga ngobuchopho, oogxa bafumanisa ukuba abasindileyo kumlilo wasendle babonise ukungonakali kokulungiswa komvuzo kunye nomsebenzi otshintshileyo we-neural kwimimandla ebalulekileyo kuqwalaselo kunye nomsebenzi wolawulo. Eyona nto yayikhathaza kakhulu, olu tshintsho lwaqhubeka isithuba esingaphezu konyaka emva kwentlekele.

Abantwana ngabona basesichengeni. Olunye uphononongo lwamva nje Ukulandelela abantwana abavezwe kungcoliseko lomoya ngexesha lokukhula kwangoko kufunyenwe ukusebenza kwengqondo esezantsi kunye notshintsho lwesakhiwo sobuchopho esinokuthi siqhubeke sikwishumi elivisayo. Ubuchopho obuphuhlayo bunovelwano ngokugqithisileyo kwi-toxins yendalo, kunye ne-cocktail yezinto ezingcolileyo ezikhutshwa xa iindawo ezihlala zitshisa - kubandakanywa isinyithi esinzima, iiplastiki, kunye neengxube zemichiza ezininzi (kubandakanywa nezixhobo zokucima umlilo ezisetyenziselwa ukucima amadangatye) - kubangela ingozi engazange ibonwe ngaphambili.

ungcoliseko lweNzululwazi yeMililo yasendle
iplastiki ungcoliseko elunxwemeni

Ngokuqinisekileyo, eminye yale mingcipheko inokubonakaliswa kwixesha elifutshane. Kodwa uluntu lusaqalisa ukuqonda imiphumo yexesha elide yokuchanabeka kwizinto ezingcolisa umoya, umhlaba, namanzi alo yaye lusaqhubeka lusenjenjalo njengoko ukucocwa kobutyobo kuqalisa ungcoliso olungakumbi.

Ukuqonda oku ixesha elide impilo Iimpembelelo zintsokothile ngakumbi kuba iimpembelelo zemithambo-luvo ekuthethwa ngazo aziphelelanga ekubeni sesichengeni somsi. Ukuxhatshazwa kwengqondo yokulahlekelwa ngamakhaya, uluntu, kunye nabathandekayo benza oko abaphandi bakubiza ngokuthi "ukuphazamiseka kwemozulu": uhlobo olwahlukileyo lokukhubazeka kwengqondo kunye nengqondo echaphazela ukusebenza kwengqondo ngeendlela ezinokulinganiswa. Iziphumo zokuziphatha kunye nezengqondo zibhalwe kutshanje ngengqondo impilo Zophando ye-LA kunye ne-Maui abasindileyo kwimililo yasendle. Ukuhlolwa kwengqondo kwabasinde kwiintlekele bonisa Ukuxakeka kakhulu kwimimandla ehambelana noxinzelelo kunye noxinzelelo, kunye nokungasebenzi kakuhle kwiindawo ezinoxanduva lokwenza izigqibo kunye nolawulo lweemvakalelo.

Mhlawumbi eyona nto ixhalabisayo, oku kuphazamiseka kwemithambo-luvo kubonakala kudibana kwizizukulwana ngezizukulwana. 

Uphando olusakhulayo lucebisa ukuba ukwenzakala kunye nokuvezwa kokusingqongileyo kunokuguqula iipatheni zokubonakaliswa kwemfuza ezidluliselwa kubantwana nabazukulwana, into eyaziwa ngokuba yi-epigenetic ilifa. Kusenokuthatha amashumi eminyaka ukuqonda umonakalo wale mililo yasendle yakutshanje.

Ngaphandle kobu bungqina bukhulayo, iinkqubo zethu zangoku zokusabela kwintlekele azilungiselelanga ngokulusizi ukujongana neempembelelo zempilo yemithambo-luvo. Iiprothokholi ezingxamisekileyo zijolise kwiimfuno zonyango ezikhawulezileyo kunye nekhusi yexesha elifutshane, kunye nokuqwalaselwa okuncinci ukukhusela impilo yengqondo okanye ukubeka iliso kwiziphumo zexesha elide ze-neurological. Imigaqo-nkqubo ye-inshurensi ayiluquki uvavanyo olulodwa olufunekayo ukuze kubonwe utshintsho olufihlakeleyo lwengqondo, kwaye impilo Yengqondo izibonelelo zihlala zinqongophele kakhulu. Ngaphezu koko, ukuphazamiseka kwiinkqubo zokhathalelo lwempilo kuphazamisa ukhathalelo oluqhubekayo apho abantu abaneemeko ze-neurological okanye zempilo yengqondo baxhomekeke kuyo, ezinokukhawulezisa ukuqhubela phambili kwesifo okanye iimpawu ezimbi.

Ilifa le-Epigenetic ukusuka kwisizukulwana ukuya kwisizukulwana
Ilifa le-Epigenetic ukusuka kwisizukulwana ukuya kwisizukulwana

Kufuneka sitshintshe indlela yethu yokwenza izinto. Njengoko iintlekele zemozulu zisiya zisiba ninzi kwaye zibukhali, ukukhusela impilo yemithambo-luvo kufuneka ibe yeyona nto iphambili ukulungelelanisa kunye neenzame zokubuyisela.

Sifuna iinkqubo ezilungelelanisiweyo zokubeka iliso kwimpembelelo yempilo yobuchopho kubantu ababhencekileyo, ngakumbi abantwana kunye nabasetyhini abakhulelweyo. Sidinga iinkqubo zongenelelo kwangethuba ukuxhasa uphuhliso lobuchopho oluphezulu kuluntu oluchaphazelekayo.

Kwaye sifuna imigaqo-nkqubo ephendula iindleko ezipheleleyo ze-neurological ye imo iyatshintsha xa usenza izigqibo ngayo yonke into ukusuka ucwangciso lwedolophu kulwabiwo lwezibonelelo zempilo.

Le mililo ikwabethelela imibuzo ebalulekileyo yobulungisa. Uluntu lwemibala kunye neendawo ezinemivuzo ephantsi, esele zichatshazelwe ngokungafaniyo kungcoliseko lomoya, zithwele ubunzima. owona mthwalo unzima yeempembelelo zomlilo wasendle. Olu luntu lufanayo luhlala lungakwazi ukufikelela kwimithombo yokhathalelo lwempilo olufunekayo ukujongana nemiphumo ye-neurological, ukudala umjikelo wokungafani kokusingqongileyo kunye nempilo eya kuqhubeka kwizizukulwana.

Ukuqhubela phambili, kufuneka ngokusisiseko phinda ucinge silinganisa njani iimpembelelo zentlekele. Umonakalo wepropathi kunye nokwenzakala kwangoko kubonisa iqhezu lenyani umphakathi iindleko. Intlawulo ye-neurological - ukukhubazeka kwengqondo, ukukhubazeka kokufunda, iingxaki zengqwalasela, kunye nokulibaziseka kophuhliso - kuya kuchaphazela iintsapho ezingenakubalwa kumashumi eminyaka ezayo. Uhlalutyo lwezoqoqosho olungazihoyi ezi ndleko zifihliweyo zinciphisa kakhulu ixabiso lokwenene lokutshintsha kwemozulu.

ISENZO SOMGAQO-NKQUBO
Sifuna isenzo soMgaqo-nkqubo

Uphando lodwa alwanelanga. Sidinga impilo yoluntu amagosa athathele ingqalelo ukhuseleko lwe-neurological, abacwangcisi basezidolophini bathathele ingqalelo impilo yobuchopho kwisicwangciso sokuqina, kunye nabaqulunqi bomgaqo-nkqubo ukuba baqonde ukuba ukulwa nokutshintsha kwemozulu kukulwela ikamva lokuqonda komntu.

Ngelixa singenako ukuyiphelisa imililo, sisengasebenza ukukhusela ubuchopho obuphuhlayo be Isizukulwana esilandelayo ukuba sisebenza ngokungxamisekileyo okufunwa yile ntlekele.

Ngethamsanqa, ingqondo - ngakumbi ingqondo ekhulayo - yomelela ngokumangalisayo. Enkosi kwi-neuroplasticity yayo, abantwana bahlala bekwazi ukuchacha kwizithuko zendalo, baphinde bakhe uqhagamshelo kwi-neural, kwaye bahlengahlengise indlela abaziphatha ngayo, benikwa inkxaso efanelekileyo, ukhuseleko kunye nenkathalo. Kodwa ixesha alikho kwicala lethu. Imeko kaxakeka yemozulu ikwayimeko engxamisekileyo yemithambo-luvo, kwaye kufuneka siyiphathe ngolo hlobo.

I-Burcin Ikiz PhD iya kuba yinxalenye yochungechunge kwi Neurosustainability ngo-Oktobha 2025, ebonisa umsebenzi we Mohamed Hesham Khalil.

Shiya Comment

Idilesi yakho ye email aziyi kupapashwa.